Shloka 33
बभ्रुवाहन-धनंजययोः संग्रामः
Babhruvāhana and Dhanaṃjaya’s engagement at Maṇipūra
इत्युक्त्वा$<र्तस्वरं सा तु मुमोच धृतराष्ट्रजा । दीना दीन स्थितं पार्थमब्रवीच्चाप्यधोमुखम्,ऐसा कहकर धूृतराष्ट्र-पुत्री दःशला दीन होकर आर्तस्वरसे विलाप करने लगी। उसकी दीनदशा देख अर्जुन भी दीन भावसे अपना मुँह नीचे किये खड़े रहे। उस समय दुःशला उनसे फिर बोली--
ity uktvā ārta-svaraṃ sā tu mumoca dhṛtarāṣṭra-jā | dīnā dīna-sthitaṃ pārtham abravīc cāpy adho-mukham ||
Vaiśaṃpāyana sprach: Nachdem sie so gesprochen hatte, brach Dhṛtarāṣṭras Tochter (Duḥśalā) in Klage aus, die Stimme vom Schmerz erstickt. Als Pārtha (Arjuna) ihren elenden Zustand sah, stand auch er niedergeschlagen da, das Gesicht gesenkt. Dann redete Duḥśalā erneut zu ihm—im ethischen Nachhall des Krieges, in dem Verwandtschaft und Mitgefühl fortbestehen, obwohl der Verlust unwiderruflich ist.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical residue of war: even when duty has been executed, compassion and sensitivity to others’ suffering remain essential. True dharma is not triumphalism but the capacity to acknowledge grief—especially within fractured families.
Duḥśalā, Dhṛtarāṣṭra’s daughter, begins to lament aloud after speaking, and Arjuna stands silently with his face lowered, affected by her misery. She then prepares to speak to him again, continuing an emotionally charged exchange.