Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Adhyāya 51: Kṛṣṇa’s Leave-Taking and Departure for Dvārakā (द्वारकागमनानुमति)

नदीपर्वतजालै श्व सर्वतः परिभूषितम्‌ । विविधाभिस्तथा चाद्धिः सततं समलंकृतम्‌,यह जगत्‌ एक ब्रह्मवन है। अव्यक्त प्रकृति इसका आदि है। पाँच महाभूत, दस इन्द्रियाँ और एक मन--इन सोलह विशेषोंतक इसका विस्तार है। यह चराचर प्राणियोंसे भरा हुआ है। सूर्य और चन्द्रमा आदिके प्रकाशसे प्रकाशित है। ग्रह और नक्षत्रोंसे सुशोभित है। नदियों और पर्वतोंके समूहसे सब ओर विभूषित है। नाना प्रकारके जलसे सदा ही अलंकृत है। यही सम्पूर्ण भूतोंका जीवन और सम्पूर्ण प्राणियोंकी गति है। इस ब्रह्मवनमें क्षेत्रज्ञ विचरण करता है

nadī-parvata-jālaiś ca sarvataḥ paribhūṣitam | vividhābhis tathā cādbhiḥ satataṃ samalaṅkṛtam || idaṃ jagad ekaṃ brahma-vanaṃ; avyaktā prakṛtir asyādiḥ | pañca mahābhūtāni daśendriyāṇi caikaṃ manaḥ—iti ṣoḍaśa-viśeṣair asya vistāraḥ | idaṃ carācara-prāṇibhiḥ paripūrṇam | sūrya-candra-prabhṛtibhiḥ prakāśaiḥ prakāśitam | graha-nakṣatraiḥ suśobhitam | nadī-parvata-saṅghaiḥ sarvataḥ vibhūṣitam | nānā-vidhair adbhiḥ satataṃ alaṅkṛtam | etad eva sarva-bhūtānāṃ jīvanaṃ sarva-prāṇināṃ ca gatiḥ | asmin brahma-vane kṣetrajñaś carati ||

Vāyu-deva sprach: „Diese ganze Welt ist ein einziger Wald Brahmans. Ihr Anfang ist die unmanifestierte Natur. Ihre Ausdehnung entfaltet sich durch sechzehn unterscheidende Prinzipien — die fünf großen Elemente, die zehn Sinne und den einen Geist. Sie ist erfüllt von Wesen, beweglichen wie unbeweglichen; erleuchtet vom Licht der Sonne und des Mondes; geschmückt mit Planeten und Sternbildern; ringsum verschönert durch Geflechte von Flüssen und Gebirgszügen; und stets geziert von Wassern vieler Art. Dies ist wahrlich das Leben aller Wesen und der Lauf aller Geschöpfe. In diesem Wald Brahmans wandelt der Kenner des Feldes (kṣetrajña).“

नदीby/with rivers
नदी:
Karana
TypeNoun
Rootनदी
FormFeminine, Instrumental, Plural
पर्वतby/with mountains
पर्वत:
Karana
TypeNoun
Rootपर्वत
FormMasculine, Instrumental, Plural
जालैःby/with networks/groups
जालैः:
Karana
TypeNoun
Rootजाल
FormNeuter, Instrumental, Plural
सर्वतःon all sides/everywhere
सर्वतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
परिभूषितम्adorned, decorated
परिभूषितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपरि-भूष्
FormNeuter, Nominative, Singular
विविधाभिःwith various (kinds)
विविधाभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootविविध
FormFeminine, Instrumental, Plural
तथाand likewise/also
तथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतथा
अद्भिःwith waters
अद्भिः:
Karana
TypeNoun
Rootअप् (अद्/आपः)
FormFeminine, Instrumental, Plural
सततम्always, continually
सततम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसतत
समलंकृतम्well-adorned, fully ornamented
समलंकृतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसम्-√अलंकृ (अलंकृ)
FormNeuter, Nominative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu-deva
B
Brahman (brahma)
P
Prakṛti (unmanifest Nature)
K
kṣetrajña (Knower of the Field)
S
sun (sūrya)
M
moon (candra)
P
planets (graha)
C
constellations (nakṣatra)
R
rivers (nadī)
M
mountains (parvata)
W
waters (ap/adbhiḥ)