Shloka 3
अध्वर्यु–यति संवादः
Adhvaryu–Yati Dialogue on Svabhāva, Ahiṃsā, and Mokṣa
तेभ्यश्नान्यांस्तेषु नित्यांश्व भावान् भूतात्मानं लक्षयेरन् शरीरे । तस्मिंस्तिष्ठन्नास्मि सक्त: कथंचित् कामक्रोधाभ्यां जरया मृत्युना च,इन बाह्य इन्द्रियों और विषयोंसे भिन्न जो स्वप्न और सुषुप्तिके वासनामय विषय एवं इन्द्रियाँ हैं तथा उनमें भी जो नित्यभाव हैं, उनसे भी विलक्षण जो भूतात्मा है, उसको शरीरके भीतर योगीजन देख पाते हैं। उसी भूतात्मामें स्थित हुआ मैं कहीं किसी तरह भी काम, क्रोध, जरा और मृत्युसे ग्रस्त नहीं होता
tebhyaḥ svapna-susupti-vāsanā-mayebhyo viṣayendriyebhyaś ca vilakṣaṇaṁ bhūtātmānaṁ lakṣayeran śarīre | tasmiṁs tiṣṭhann asmi na saktaḥ kathaṁcit kāma-krodhābhyāṁ jarayā mṛtyunā ca ||
Verschieden von den äußeren Sinnen und ihren Gegenständen — ja selbst von den Bereichen des Traums und des Tiefschlafs, wo Eindrücke (vāsanās) feine Gegenstände und Vermögen gestalten, und von den dort vorhandenen dauernden Dispositionen — erkennen die Yogins im Innern des Körpers den Bhūtātman, das elementare Selbst. In diesem Selbst verweilend, bin ich in keiner Weise gebunden: Begehren und Zorn ergreifen mich nicht, und weder Alter noch Tod überwältigen mich.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the true Self (bhūtātman) is distinct from sensory experience and even from the subtle experiences of dream and deep sleep shaped by latent impressions. When one abides in that Self, one becomes unattached and is not overpowered by desire, anger, aging, or death—an ethical ideal of inner freedom and steadiness.
A brāhmaṇa speaker is instructing about yogic discernment: yogins perceive an inner Self within the body that transcends waking senses and the mind’s dream/sleep formations. He then speaks in the first person, describing his own established state in that Self and the resulting immunity to binding passions and fear of mortality.