Shloka 9
Vāc–Manas Saṃvāda: Prāṇa-Apāna and the Primacy Debate (वाक्–मनस् संवादः)
ततो वाचस्पतिर्जज्ञे त॑ं मन: पर्यवेक्षते । रूपं भवति वैवर्ण समनुद्रवते मन:,उससे वाचस्पति (वेदवाणी)-का प्राकट्य होता है। उसे मन देखता है। मनके अनन्तर रूपका प्रादुर्भाव होता है, जो नील-पीत आदि वर्णोंसे रहित होता है। वह रूप मनकी ओर दौड़ता है
tato vācaspatiḥ jajñe taṁ manaḥ paryavekṣate | rūpaṁ bhavati vaivarṇaṁ samanudravate manaḥ ||
Dann tritt Vācaspati hervor — der Herr der Rede, die vedische Lautung. Der Geist betrachtet ihn aufmerksam. Nach dem Geist entsteht die Gestalt selbst — eine Gestalt ohne Unterscheidungen der Farben wie Blau oder Gelb. Und diese Gestalt eilt dem Geist entgegen.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse presents a hierarchy of manifestation: speech (vāc) arises, the mind apprehends it, and then form arises and moves under the mind’s orientation. Ethically, it implies that disciplined mind governs expression and the shapes that actions and perceptions take.
A Brahmin speaker describes a subtle process of origination: Vācaspati manifests, the mind observes it, then a colorless form appears and hastens toward the mind—depicting how inner faculties precede and guide outward manifestation.