Shloka 13
Mokṣa-dharma Yoga-Upadeśa: Equanimity, Sense-Restraint, and Vision of the Ātman (आत्मदर्शन-योगोपदेशः)
सर्वसंस्कारनिर्मुक्तो निर्द्धन्द्रो निष्परिग्रह: । तपसा इन्द्रियग्रामं यश्नरेन्मुक्त एव सः,जो सब प्रकारके संस्कारोंसे रहित, द्वद्ध और परिग्रहसे रहित हो गया है तथा जो तपस्याके द्वारा इन्द्रिय-समूहको अपने वशमें करके (अनासक्त) भावसे विचरता है, वह मुक्त ही है
sarvasaṃskāranirmukto nirdvandvo niṣparigrahaḥ | tapasendriyagrāmaṃ yaśnarenmukta eva saḥ ||
Der Brāhmaṇa sprach: Wer alle Saṃskāras—alle Prägungen und Gewohnheitsspuren—abgeworfen hat, frei ist von den Gegensatzpaaren und von Besitzgier, und wer durch Askese die ganze Schar der Sinne bezwungen hat und ohne Anhaftung umhergeht, der ist als bereits befreit zu betrachten.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Liberation is characterized not by external status but by inner freedom: release from conditioning (saṃskāra), equanimity beyond dualities (nirdvandva), non-possessiveness (niṣparigraha), and disciplined mastery of the senses through tapas, enabling unattached conduct in the world.
In Ashvamedhika Parva, a brāhmaṇa voice presents a didactic teaching on the marks of a liberated person, defining mokṣa-oriented life through renunciation, sense-restraint, and equanimity rather than ritual or social identity.