Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

नारदेन धृतराष्ट्रगतिवर्णनम् | Nārada’s Account of Dhṛtarāṣṭra’s Future Course

यो हि धर्म: स विदुरो विदुरो य: स पाण्डव: । स एष राजन दृश्यस्ते पाण्डव: प्रेष्यवत्‌ स्थित:,'जिन्हें धर्म कहते हैं वे ही विदुर थे और जो विदुर थे, वे ही ये पाण्डुनन्दन युधिष्ठिर हैं, जो इस समय तुम्हारे सामने दासकी भाँति खड़े हैं

yo hi dharmaḥ sa viduro viduro yaḥ sa pāṇḍavaḥ | sa eṣa rājan dṛśyaste pāṇḍavaḥ preṣyavat sthitaḥ ||

Vaiśampāyana sprach: „Wahrlich, die Verkörperung des Dharma war Vidura; und dieser Vidura ist kein anderer als dieser Pāṇḍava. Sieh, o König: Dieser Pāṇḍava steht jetzt vor dir, wie ein Diener hingestellt.“

यःwho/which
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
धर्मःdharma/righteousness
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe/that
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
विदुरःVidura
विदुरः:
Karta
TypeNoun
Rootविदुर
FormMasculine, Nominative, Singular
विदुरःVidura
विदुरः:
Karta
TypeNoun
Rootविदुर
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe/that
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पाण्डवःPāṇḍava (son/descendant of Pāṇḍu)
पाण्डवः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe/that
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
एषःthis (person)
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
दृश्यःvisible/seen (to be seen)
दृश्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootदृश्य
FormMasculine, Nominative, Singular
तेto you/for you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
पाण्डवःthe Pāṇḍava (Yudhiṣṭhira)
पाण्डवः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रेष्यवत्like a servant
प्रेष्यवत्:
TypeIndeclinable
Rootप्रेष्यवत्
स्थितःstanding/placed
स्थितः:
Karta
TypeVerb
Rootस्था
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
V
Vidura
P
Pāṇḍava (Yudhiṣṭhira implied)
K
King (rājan)

Educational Q&A

Dharma is not merely a doctrine but can be embodied in persons of integrity. The verse identifies Vidura with dharma and then equates Vidura with the Pāṇḍava (implicitly Yudhiṣṭhira), underscoring that true righteousness may appear in humble, service-like posture rather than in outward power.

Vaiśampāyana points out to the king that the Pāṇḍava standing before him—implicitly Yudhiṣṭhira—is to be understood as Vidura himself, and thus as an embodiment of dharma. The scene emphasizes the Pāṇḍava’s humble stance, described as ‘like a servant,’ despite his royal stature.