Shloka 18
Bhāgīrathī-tīra-śauca, Kurukṣetra-gamana, and Śatayūpa-āśrama-dīkṣā (गङ्गातीरशौच–कुरुक्षेत्रगमन–शतयूपाश्रमदीक्षा)
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य जटी वीटामुख: कृश: । दिग्वासा मलदिग्धाड़री वनरेणुसमुक्षित:,राजा धृतराष्ट्र इस प्रकार कह ही रहे थे कि मुखमें पत्थरका टुकड़ा लिये जटाधारी कृशकाय विदुरजी दूरसे आते दिखायी दिये। वे दिगम्बर (वस्त्रहीन) थे। उनके सारे शरीरमें मैल जमी हुई थी। वे वनमें उड़ती हुई धूलोंसे नहा गये थे। राजा युधिष्ठिरको उनके आनेकी सूचना दी गयी। राजन्! विदुरजी उस आश्रमकी ओर देखकर सहसा पीछेकी ओर लौट पड़े
ity evaṁ bruvatas tasya jaṭī vīṭāmukhaḥ kṛśaḥ | digvāsā maladigdhāṅgo vanareṇusamukṣitaḥ |
Während er so sprach, erschien in der Ferne ein hagerer Asket—mit verfilztem Jata-Haar, im Mund eine steinartige Masse, nackt vor den vier Himmelsrichtungen, die Glieder mit Schmutz beschmiert und vom Staub des Waldes bedeckt. Die Nachricht von seiner Ankunft wurde König Yudhiṣṭhira überbracht. Doch Vidura, nachdem er zur Einsiedelei hinübergeblickt hatte, wandte sich plötzlich um und zog sich zurück—ein Verhalten, das die strenge Selbstzucht eines Entsagenden erkennen ließ, der soziale Identität abgelegt hat und innere Festigkeit statt Anerkennung sucht.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights vairāgya (detachment) expressed through austere discipline: Vidura’s outward abandonment of comfort and social markers, and his turning back from the hermitage, underscore restraint, non-attachment to honor or welcome, and a dharmic focus on inner realization rather than public recognition.
While Dhṛtarāṣṭra is speaking, Vidura appears from afar in a severe ascetic state—matted hair, emaciated, naked, dust-covered, with a lump/stone-like object in his mouth suggesting a vow of silence. Yudhiṣṭhira is informed, but Vidura, after looking toward the hermitage, abruptly turns back and withdraws.