Shloka 16
अलोभोपाख्यानम् — शुनःसख-यातुधानी-संवादः
The Allegory of Non-Greed: Śunaḥsakha and the Yātudhānī
पिण्ड-दानके आरम्भमें पहले अग्नि और सोमके लिये जो दो भाग दिये जाते हैं, उनके मन्त्र क्रमश: इस प्रकार हैं--“अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहा", “सोमाय पितृमते स्वाहा ।/ जो स्त्री रजस्वला हो अथवा जिसके दोनों कान बहरे हों, उसको श्राद्धमें नहीं ठहरना चाहिये। दूसरे वंशकी स्त्रीको भी श्राद्धकर्ममें नहीं लेना चाहिये ।। जलं प्रतरमाणश्न कीर्तयेत पितामहान् । नदीमासाद्य कुर्वीत पितृणां पिण्डतर्पणम्,जलको तैरते समय पितामहों (के नामों) का कीर्तन करे। किसी नदीके तटपर जानेके बाद वहाँ पितरोंके लिये पिण्डदान और तर्पण करना चाहिये
piṇḍa-dānake ārambhe pūrvam agnaye somāya ca ye dvau bhāgau dīyete, tayoḥ mantrau kramaśaḥ— “agnaye kavyavāhanāya svāhā”, “somāya pitṛmate svāhā” | yā strī rajasvalā syāt athavā yasyāḥ ubhau karṇau badhirau, sā śrāddhe na sthāpayitavyā | anyavaṃśyāṃ striyam api śrāddhakarmāṇi na gṛhṇīyāt || jalaṃ prataramāṇaḥ kīrtayet pitāmahān | nadīm āsādya kurvīta pitṝṇāṃ piṇḍatarpaṇam ||
Bhīṣma sprach: Zu Beginn der Darbringung der Toten-Reisbällchen (piṇḍa-dāna) werden zunächst zwei Anteile Agni und Soma zugewiesen, mit den Mantras der Reihe nach: „Oblation an Agni, den Träger der Opfergaben zu den Ahnen — svāhā“, und „Oblation an Soma, der mit den Vätern (Pitṛ) verbunden ist — svāhā“. Eine Frau, die menstruiert, oder eine, die auf beiden Ohren taub ist, soll beim śrāddha-Ritus nicht verweilen; ebenso soll eine Frau aus einer anderen Linie nicht in die śrāddha-Handlungen einbezogen werden. Beim Durchqueren des Wassers soll man die Namen der Großväter rezitieren; und nachdem man das Ufer eines Flusses erreicht hat, soll man für die Ahnen piṇḍa darbringen und Wasserlibationen (tarpana) vollziehen.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage lays out procedural dharma for śrāddha: offerings are first dedicated to Agni and Soma with specific mantras, and the rite is to be conducted with prescribed eligibility and purity norms; ancestor offerings (piṇḍa and tarpana) are especially appropriate at a riverbank, with remembrance of forefathers.
Bhishma is instructing on ancestral rites—how to begin piṇḍa-dāna with Agni and Soma oblations, who should not be included in the śrāddha setting, and how one should remember the forefathers while crossing water and then perform piṇḍa and tarpana upon reaching a river.