Shloka 80
Pitṛ-śrāddha-haviḥ-phala-nirdeśa
Offerings for Ancestors and Their Stated Results
इन्हीं समस्त कर्मों और गुणोंके कारण देवता तथा ऋषि संसारमें अग्निको हिरण्यरेताके नामसे पुकारते हैं। उस समय अग्निजनित हिरण्य (वसु) धारण करनेके कारण पृथ्वीदेवी वसुमती नामसे विख्यात हुईं ।। स तु गर्भो महातेजा गांगेय: पावकोद्धव: । दिव्यं शरवण्णं प्राप्प ववृधेडद्भुतदर्शन:,अग्निके अंशसे उत्पन्न हुआ गंगाका वह महातेजस्वी गर्भ सरकण्डोंके दिव्य वनमें पहुँचकर बढ़ने और अद्भुत दिखायी देने लगा
etaiḥ samastaiḥ karmabhiḥ guṇaiś ca devā ṛṣayaś ca loke agniṃ hiraṇyaretā iti nāmnā pravadanti | tadā agnijātaṃ hiraṇyaṃ (vasu) dhārayitvā pṛthivīdevī vasumatī iti vikhyātābhavat || sa tu garbho mahātejā gāṅgeyaḥ pāvakodbhavaḥ | divyaṃ śaravaṇṇaṃ prāpya vavṛdhe ’dbhuta-darśanaḥ ||
Bhishma sprach: „Wegen all dieser Taten und Eigenschaften nennen die Götter und Rishis in der Welt Agni mit dem Namen Hiraṇyaretā, ‘der, dessen Same golden ist’. Zu jener Zeit wurde die Erdgöttin, weil sie in sich die goldene Essenz (Vasu) trug, die aus Agni hervorgegangen war, als Vasumatī berühmt, ‘die Reichtümer Besitzende’. Jener überaus strahlende Embryo—Gāṅgeya, aus dem Feuer geboren—gelangte dann in den göttlichen Schilfwald Śaravaṇa und wuchs dort heran, ein wunderbarer Anblick für alle.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage links names and epithets to moral-spiritual qualities: Agni is praised as ‘Hiraṇyaretā’ due to his potent, auspicious creative power, and Earth is called ‘Vasumatī’ because she bears and sustains wealth/essence. It underscores a dharmic worldview where cosmic functions (purification, fertility, sustenance) are honored through meaningful names.
Bhīṣma explains why Agni is called Hiraṇyaretā and how Earth gained the epithet Vasumatī by bearing Agni-born golden essence (Vasu). He then describes a radiant embryo—Gāṅgeya, born from Agni—reaching the divine reed-forest Śaravaṇa and growing there with a wondrous appearance.