Shloka 30
Adhyāya 57: Tapas–Dāna Phala
On the Fruits of Austerity and Giving
'ये इच्छा करते ही अपनी तपस्याकी शक्तिसे दूसरे लोकोंकी सृष्टि कर सकते हैं। इस पृथ्वीपर ब्राह्मण ही पवित्रवाक्, पवित्रबुद्धि और पवित्र कर्मवाले होते हैं ।।
bhīṣma uvāca | ye icchāṃ kṛtvā svatapasā śaktayā dvitīyān lokān sraṣṭuṃ śaknuvanti | iha pṛthivyāṃ brāhmaṇā eva pavitravāk pavitrabuddhayaḥ pavitrakarmāṇaś ca bhavanti || utsahed iha kṛtvaiva ko 'nyo vai cyavanād ṛte | brāhmaṇyaṃ durlabhaṃ loke rājyaṃ hi sulabhaṃ naraiḥ ||
Bhīṣma sprach: „Diejenigen, die durch bloßen Entschluss kraft ihrer Askese sogar andere Welten hervorbringen können — so sind sie. Auf dieser Erde sind es allein die Brāhmaṇas, die sich durch Reinheit der Rede, Reinheit der Einsicht und Reinheit des Handelns auszeichnen. Wer sonst hier, außer dem großen Weisen Cyavana, könnte eine so gewaltige Tat vollbringen? Denn unter den Menschen mag Königtum leicht zu erlangen sein, doch wahre Brahmanenschaft — echte geistige und sittliche Vortrefflichkeit — ist in der Welt überaus selten.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma contrasts external power and status with inner qualification: sovereignty may be attainable, but authentic brāhmaṇya—purity in speech, thought, and action grounded in tapas and restraint—is rare and therefore more valuable.
In Bhishma’s instruction on dharma, he praises the extraordinary potency of ascetic discipline and cites the sage Cyavana as an exemplar of such capability, using this to emphasize the exceptional rarity of true Brahminhood compared to worldly rulership.