Shloka 18
Varṇasaṃkara: Causes, Classifications, and Conduct-based Recognition (वर्णसंकरः—हेतु-जाति-आचारनिर्णयः)
यो मनुष्य: स्वकं पुत्र विक्रीय धनमिच्छति । कन्यां वा जीवितार्थाय यः शुल्केन प्रयच्छति,“जो मनुष्य अपने पुत्रको बेचकर धन पाना चाहता है अथवा जीविकाके लिये मूल्य लेकर कन्याको बेच देता है, वह मूढ़ कुम्भीपाक आदि सात नरकोंसे भी निकृष्ट कालसूत्र नामक नरकमें पड़कर अपने ही मल-मूत्र और पसीनेका भक्षण करता है”
yo manuṣyaḥ svakaṃ putraṃ vikrīya dhanam icchati | kanyāṃ vā jīvitārthāya yaḥ śulkena prayacchati |
Bhīṣma sprach: „Wer seinen eigenen Sohn verkauft, um Reichtum zu erlangen—oder wer um des bloßen Lebensunterhalts willen ein Mädchen gegen einen Brautpreis hingibt—handelt in Verblendung und begeht ein schweres sittliches Unrecht.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse condemns treating close kin—especially one’s child or a maiden given in marriage—as commodities for profit. It frames such acts as adharma: a violation of familial responsibility and human dignity, motivated by greed or desperate livelihood.
In the Anuśāsana-parvan’s dharma-instruction, Bhīṣma is teaching Yudhiṣṭhira about sinful social practices and their moral gravity. Here he singles out the selling of one’s son and the giving of a maiden for a price (śulka) as reprehensible conduct.