Shloka 18
Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)
विशुद्धेन सुविनीतेन कर्मणा । एवं गृहस्थ: कर्माणि कुर्वन् धर्मान्न हीयते,जो यज्ञ-यागादि करके देवताओंके ऋणसे, वेदोंका स्वाध्याय करके ऋषियोंके ऋणसे, श्रेष्ठ पुत्रकी उत्पत्ति तथा श्राद्ध करके पितरोंके ऋणसे, दान देकर ब्राह्मणोंक ऋणसे और आतिथ्य सत्कार करके अतिथियोंके ऋणसे मुक्त होता है तथा क्रमशः विशुद्ध और विनययुक्त प्रयत्नसे शास्त्रोक्त कर्मोंका अनुष्ठान करता है, वह गृहस्थ कभी धर्मसे भ्रष्ट नहीं होता
bhīṣma uvāca | viśuddhena suvinītena karmaṇā | evaṃ gṛhasthaḥ karmāṇi kurvan dharmān na hīyate | yo yajña-yāgādibhiḥ kṛtvā devatā-ṛṇāt, vedānāṃ svādhyāyena ṛṣi-ṛṇāt, śreṣṭha-putrasya utpādanena tathā śrāddhena pitṛ-ṛṇāt, dānena brāhmaṇa-ṛṇāt, ātithya-satkāreṇa atithi-ṛṇāt ca mucyate; tathā kramaśaḥ viśuddha-vinaya-yukta-prayatnena śāstroktān karmāṇām anuṣṭhānaṃ karoti—sa gṛhasthaḥ kadācit dharmāt na bhraśyati |
Bhīṣma sprach: „Durch reine und disziplinierte Handlungen fällt ein Hausvater (gṛhastha), der seine Pflichten erfüllt, nicht vom Dharma ab. In rechter Ordnung wird er frei von den Schulden: gegenüber den Göttern durch Opfer und Verehrung; gegenüber den Sehern durch vedisches Studium (svādhyāya); gegenüber den Ahnen durch die Zeugung eines würdigen Sohnes und durch śrāddha-Riten; gegenüber den Brāhmaṇas durch Gaben; und gegenüber den Gästen durch ehrende Gastfreundschaft. Indem er die von den Śāstras gebotenen Taten mit stets wachsender Reinheit und Demut vollzieht, weicht ein solcher Hausvater niemals von der Rechtschaffenheit ab.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A householder remains established in dharma by performing scripturally prescribed duties with purity and humility, thereby repaying the key obligations (ṛṇas) to gods, seers, ancestors, Brahmins, and guests through sacrifice, study, progeny and śrāddha, charity, and hospitality.
In Bhishma’s instruction on conduct (Anuśāsana), he explains to the listener the ethical-religious framework of gṛhastha life: disciplined performance of rites and social duties frees one from various obligations and prevents moral decline.