Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

ततश्च तं बली भीष्म: प्रगृह्म विपुलं भुजम्‌ उद्यन्मेघस्वरो वाग्मी काले वचनमत्रवीत्‌,फिर प्रवचनकुशल बलवान भीष्मने युधिष्ठिरकी विशाल भुजा हाथमें लेकर मेघके समान गम्भीर वाणीमें यह समयोचित वचन कहा--

tataś ca taṃ balī bhīṣmaḥ pragṛhya vipulaṃ bhujam udyanmeghasvaro vāgmī kāle vacanam abravīt |

Da ergriff der mächtige Bhīṣma seinen breiten Arm und sprach zur rechten Zeit. Beredt und mit tiefer Stimme wie eine aufsteigende Donnerwolke wandte er sich mit passenden Worten an ihn—und setzte den sittlichen Rahmen dessen, was gemäß dem Dharma zu tun ist.

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formअव्यय
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
बलीstrong, mighty
बली:
Karta
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
भीष्मःBhishma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
प्रगृह्यhaving grasped
प्रगृह्य:
TypeVerb
Rootग्रह् (धातुः) + प्र (उपसर्गः)
Formक्त्वान्त (अव्यय-भावे), ‘having seized/taken hold’
विपुलम्broad, large
विपुलम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
भुजम्arm
भुजम्:
Karma
TypeNoun
Rootभुज (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
उद्यत्rising, uplifted
उद्यत्:
TypeAdjective
Rootउद् + यत् (धातुः) / उद्यत् (वर्तमान-कृदन्त-प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (समासाङ्गत्वेन)
मेघcloud
मेघ:
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (समासाङ्गत्वेन)
स्वरःvoice, sound
स्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootस्वर (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
वाग्मीeloquent
वाग्मी:
Karta
TypeAdjective
Rootवाग्मिन् (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
कालेat the (proper) time
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्
वचनम्speech, words
वचनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
अत्रhere, in this matter
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
Formअव्यय
अवीत्said, spoke
अवीत्:
TypeVerb
Rootवच् (धातुः)
Formलुङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

वैशम्पायन उवाच

B
Bhīṣma
Y
Yudhiṣṭhira

Educational Q&A

The verse highlights the ethical importance of kāla—speaking and advising at the right time. Bhīṣma’s timely, measured counsel models how dharma is communicated: with restraint, authority, and sensitivity to circumstance.

Vaiśampāyana narrates that Bhīṣma physically takes Yudhiṣṭhira by the arm and begins to speak. The gesture and the description of Bhīṣma’s thunder-like voice signal a solemn transition into serious instruction on conduct and duty.