अत्रे: पुत्रश्न धर्मात्मा तथा सारस्वत: प्रभु: । उल्मुचु
bhīṣma uvāca |
atreḥ putraś ca dharmātmā tathā sārasvataḥ prabhuḥ |
ulmucuḥ pramucuḥ mahābhāga mumucuḥ śaktimān |
svastyātreyaḥ mitrāvaruṇake putro mahāpratāpo’gastyaḥ |
paramaprasiddho ṛṣiśreṣṭho dṛḍhāyuś cordhvabāhuś ca |
ete mahābhāgā dakṣiṇāṃ diśaṃ nivāsanti |
atha ye paścimāṃ diśaṃ niśritya sadābhyudayaśīlāḥ, teṣāṃ ṛṣīṇāṃ nāmāni śṛṇu |
sa-sahodara-bhrātṛbhiḥ saha uṣaṅguḥ, śaktimān parivyādhaḥ, dīrghatamāḥ, ṛṣir gautamaḥ |
kāśyapaḥ, ekataḥ, dvitāḥ, mahārṣis tritaḥ |
atreḥ putro dharmātmā durvāsāḥ, prabhāvaśālī sārasvataś ca ||
Bhishma sprach: „Dies sind die großen Rishis, die im südlichen Viertel weilen: Atris rechtschaffener Sohn und der herrschaftliche Sarasvata; Ulmucu, Pramucu, der glückbegünstigte Mumucu von gewaltiger Kraft; Svastyātreya; und Agastya — Sohn von Mitra und Varuṇa — von großem Glanz; dazu die weithin berühmten Besten der Weisen, Dṛḍhāyu und Ūrdhvabāhu. Diese Erhabenen wohnen im Süden. Nun höre die Namen jener Rishis, die im westlichen Viertel leben und stets mit Wohlstand und glückverheißendem Aufstieg verbunden sind: Uṣaṅgu samt seinen leiblichen Brüdern; der mächtige Parivyādha; Dīrghatamas; der Weise Gautama; Kāśyapa; Ekata und Dvita; der große Rishi Trita; Durvāsā, Atris rechtschaffener Sohn; und der einflussreiche Sarasvata.“
भीष्म उवाच
The passage frames revered sages as guardians of the world’s quarters, linking spiritual authority with cosmic order. By naming them by direction, it emphasizes that dharma and auspicious flourishing (abhyudaya) are upheld through the presence, discipline, and renown of ṛṣis across the sacred geography.
Bhishma is enumerating prominent sages who reside in specific directions—first the southern quarter, then the western quarter—presenting a directional catalogue of ṛṣis and their epithets/lineages (notably Agastya as son of Mitra and Varuṇa, and Durvāsā as Atri’s son).