Shloka 9
अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)
मनोरिन्द्राग्निमरुतां विश्वस्य ब्रह्मणो गतिम् । अग्राह्ममचलं शुद्ध बुद्धिग्राह्मा मनोमयम्,वे ही मनु, इन्द्र, अग्नि, मरुद्गण, सम्पूर्ण विश्व तथा ब्रह्माजीकी भी गति हैं। मन और इन्द्रियोंके द्वारा उनका ग्रहण नहीं हो सकता। वे अग्राह्यु, अचल, शुद्ध, बुद्धिके द्वारा अनुभव करने योग्य तथा मनोमय हैं
manor indrāgnimarutāṁ viśvasya brahmaṇo gatim | agrāhyam acalaṁ śuddhaṁ buddhigrāhyaṁ manomayam ||
Vāyu sprach: „Er ist Bahn und Reichweite von Geist, Indra, Agni und den Maruts—ja, des ganzen Weltalls und selbst Brahmās. Und doch lässt Er sich weder vom Geist noch von den Sinnen ergreifen. Unfassbar, unbewegt, rein—Er ist durch den erwachten Intellekt zu verwirklichen und wohnt als innerstes Wesen im Geist.“
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Supreme principle is the ultimate ‘gati’ (reach/ground) even for cosmic powers like Indra, Agni, the Maruts, and Brahmā, yet it cannot be captured by ordinary mind and senses. It is realized through purified discriminative intellect (buddhi) and is intimated as the inner essence behind mental activity.
Vāyudeva is speaking in a didactic context, describing the nature of the highest reality: transcending sensory grasp, unmoving and pure, while still being the inner basis of mind and the ultimate course of all beings and deities.