Shloka 23
Śiva-nāmānukīrtana-prastāvaḥ
Prologue to the praise of Śiva and the Upamanyu testimony
न विदुर्यस्थ भवनमादित्या: सूक्ष्मदर्शिन: । स कथ॑ नरमात्रेण शक््यो ज्ञातुं सतां गति:,भगवान् श्रीकृष्णने कहा--भगवान् शंकरके कर्मोंकी गतिका यथार्थरूपसे ज्ञान होना अशक्य है। ब्रह्मा और इन्द्र आदि देवता, महर्षि तथा सूक्ष्मदर्शी आदित्य भी जिनके निवासस्थानको नहीं जानते, सत्पुरुषोंके आश्रयभूत उन भगवान् शिवके तत्त्वका ज्ञान मनुष्यमात्रको कैसे हो सकता है?
na vidur yatra bhavanam ādityāḥ sūkṣma-darśinaḥ | sa kathaṁ nara-mātreṇa śakyo jñātuṁ satāṁ gatiḥ ||
Vāsudeva sprach: „Nicht einmal die feinsichtigen Ādityas kennen die Wohnstatt, in der Er weilt. Wie sollte da ein bloßer Mensch Ihn wahrhaft erkennen können—Ihn, der Zuflucht und Ziel der Rechtschaffenen ist?“
वासुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches epistemic humility: even exalted divine beings with subtle perception cannot fully know the Lord’s abode and nature, so humans should not claim complete comprehension. Ethically, it encourages reverence, restraint in judgment, and devotion rather than arrogance.
Vāsudeva (Kṛṣṇa) is speaking in praise of Śiva, emphasizing the inscrutability of Śiva’s true state and the difficulty of grasping the ‘gati’ (refuge/goal) of the righteous. The statement elevates Śiva’s transcendence within the discourse of Anuśāsana Parva.