Shloka 5
Anuśāsana-parva Adhyāya 112: Dharma as the sole companion; karmic witnesses; rebirth sequences
Bṛhaspati–Yudhiṣṭhira Saṃvāda
निर्ममा निरहंकारा निर्दधन्धा निष्परिग्रहा: | शुचयस्तीर्थभूतास्ते ये भैक्ष्यमुपभुज्जते,जो ममता, अहंकार, राग-द्वेषादि द्वद्ध और परिग्रहसे रहित एवं भिक्षासे जीवन निर्वाह करते हैं, वे विशुद्ध अन्तःकरणवाले साधु पुरुष तीर्थस्वरूप हैं
bhīṣma uvāca | nirmamā nirahaṅkārā nirdvandvā niṣparigrahāḥ | śucayas tīrthabhūtās te ye bhaikṣyam upabhuñjate ||
Bhīṣma sprach: Diejenigen, die frei sind von Besitzdenken und Ich-Stolz, die die Paare der Gegensätze überschritten haben und weder horten noch an Eigentum hängen—jene reinen Herzens, die von Almosen leben, sind selbst wie heilige Pilgerstätten (tīrthas). Ihre Lebensweise wird zu einer lebendigen Lehre von Selbstzucht, Demut und Dharma.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A truly holy person is defined not by external rites but by inner freedom: absence of possessiveness and ego, equanimity beyond dualities, and non-accumulation. Such a person, living simply on alms, becomes ‘tīrtha-like’—a source of purification and moral inspiration for others.
In Bhishma’s instruction on dharma (Anushasana Parva), he describes the marks of purified ascetics and virtuous renouncers. He elevates their disciplined, non-possessive life as itself a sacred presence, comparable to a pilgrimage-site.