Shloka 456
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
अकृत्वा देवपूजां च नाचरेद् दन्तधावनम् | सदा एकाग्रचित्त हो दिनमें उत्तरकी ओर मुँह करके ही मल-मूत्रका त्याग करे। दन्तधावन किये बिना देवताओंकी पूजा न करे
akṛtvā devapūjāṃ ca nācared dantadhāvanam | sadā ekāgracitto hi dine uttarakīṃ diśaṃ mukhaṃ kṛtvāiva mala-mūtra-tyāgaṃ kuryāt | dantadhāvanaṃ kṛtvā vinā devān na pūjayet |
Bhishma lehrt Regeln des täglichen Lebens: Man soll die Zähne nicht reinigen, ohne zuvor den Göttern Verehrung dargebracht zu haben, und man soll die Götter nicht verehren, ohne die Zähne gereinigt zu haben. Mit gesammeltetem Geist soll man am Tage beim Verrichten der Notdurft nach Norden gewandt sein. Die Weisung betont körperliche Reinheit, geistige Konzentration und Richtungsdisziplin als Bestandteile des Dharma im Alltag.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma links dharma to everyday discipline: maintain bodily cleanliness (tooth-cleaning), mental focus (ekāgratā), and proper ritual order with worship, treating these as ethical foundations of a regulated life.
In the Anushasana Parva’s instruction on dharma, Bhishma is advising Yudhishthira on rules of daily routine—how to conduct worship and personal hygiene, and even the proper orientation while attending to bodily functions.