Shloka 23
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
हत्वा चैनं नामृतः स्यादयं मे जीवत्यस्मिन् को>त्ययःस्यादयं ते । अस्योत्सर्गे प्राणयुक्तस्य जन्तो- मृत्योलोंक॑ को नु गच्छेदनन्तम्,इसको मार डालनेसे मेरा यह पुत्र जीवित नहीं हो सकता और इस सर्पके जीवित रहनेपर भी तुम्हारी क्या हानि हो सकती है? ऐसी दशामें इस जीवित प्राणीके प्राणोंका नाश करके कौन यमराजके अनन्त लोकमें जाय?
hatvā cainaṁ nāmṛtaḥ syād ayaṁ me jīvati asmin ko 'tyayaḥ syād ayaṁ te | asyotsarge prāṇayuktasya jantoḥ mṛtyor lokaṁ ko nu gacched anantam ||
Bhishma sprach: „Selbst wenn du ihn tötest, wird mein Sohn nicht ins Leben zurückkehren. Und wenn diese Schlange am Leben bleibt, welcher wirkliche Schaden entstünde dir dadurch? Wer würde in einer solchen Lage das Leben eines lebenden Wesens vernichten und dadurch in Yamas endloses Reich—die Welt des Todes—gehen?“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma argues for restraint and non-violence: killing out of anger or grief does not undo loss, and taking a living being’s life brings moral and karmic peril symbolized by going to Yama’s realm.
Bhishma addresses someone intent on killing a serpent, reasoning that the death of the serpent will not restore Bhishma’s (already lost) son, and that sparing the creature avoids needless sin and the consequences associated with death and Yama.