Shloka 49
ययाति–देवयानी संवादः
Yayāti–Devayānī Dialogue and Śukra’s Consent
देवयान्युवाच यस्याड्रिरा वृद्धतम: पितामहो बृहस्पतिश्चापि पिता तपोनिधि: । ऋषे: पुत्र तमथो वापि पौत्र कथं न शोचेयमहं न रुद्याम्,देवयानी बोली--पिताजी! अत्यन्त वृद्ध महर्षि अंगिरा जिनके पितामह हैं, तपस्याके भण्डार बृहस्पति जिनके पिता हैं, जो ऋषिके पुत्र और ऋषिके ही पौत्र हैं; उन ब्रह्मचारी कचके लिये मैं कैसे शोक न करूँ और कैसे न रोऊँ
devayāny uvāca yasya āṅgirā vṛddhatamaḥ pitāmaho bṛhaspatiś cāpi pitā tapo-nidhiḥ | ṛṣeḥ putras tam atho vāpi pautraḥ kathaṃ na śoceyam ahaṃ na rudyām ||
Devayānī sprach: „Vater, wie sollte ich nicht trauern, wie sollte ich nicht weinen um jenen Brahmacārin Kaca — dessen Großvater der hochbetagte Aṅgiras ist, dessen Vater Bṛhaspati, ein Schatz der Askese, und der selbst Sohn eines ṛṣi, ja sogar Enkel eines ṛṣi ist?“
शुक्र उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical weight of lineage and ascetic discipline: harming or losing a brahmacārin of revered ṛṣi-descent is not a trivial event, and grief here functions as a moral recognition of spiritual worth (tapas, learning, and guru-lineage).
In the Kaca–Devayānī episode, Devayānī laments Kaca’s fate and argues that someone born in the exalted Aṅgiras–Bṛhaspati line, living as a disciplined student, is worthy of protection and compassion—hence she cannot help but mourn and weep.