Shloka 10
Śukra’s Ultimatum and Devayānī’s Demand (शुक्र-प्रतिज्ञा तथा देवयानी-वर-याचना)
त्रयोदशानां पत्नीनां या तु दाक्षायणी वरा । मारीच: कश्यपस्त्वस्यामादित्यानू समजीजनत्,धन्यं यशस्यमायुष्यं कीर्तयिष्यामि तेडनघ । वैशम्पायनजी कहते हैं--निष्पाप जनमेजय! अब मैं दक्ष प्रजापति, वैवस्वत मनु, भरत, कुरु, पूर, अजमीढ, यादव, कौरव तथा भरतवंशियोंकी कुल-परम्पराका तुमसे वर्णन करूँगा। उनका कुल परम पवित्र, महान् मंगलकारी तथा धन, यश और आयुकी प्राप्ति करानेवाला है मरीचिनन्दन कश्यपने अपनी तेरह पत्नियोंमेंसे जो सबसे बड़ी दक्ष-कन्या अदिति थीं, उनके गर्भसे इन्द्र आदि बारह आदित्योंको जन्म दिया, जो बड़े पराक्रमी थे। तदनन्तर उन्होंने अदितिसे ही विवस्वान्को उत्पन्न किया। विवस्वानके पुत्र यम हुए, जो वैवस्वत कहलाते हैं। वे समस्त प्राणियोंके नियन्ता हैं
vaiśampāyana uvāca |
trayodaśānāṃ patnīnāṃ yā tu dākṣāyaṇī varā |
marīcaḥ kaśyapas tv asyām ādityān samajījanat ||
Vaiśampāyana sprach: Unter den dreizehn Gemahlinnen Kaśyapas war die vornehmste Aditi, die Tochter Dakṣas. Durch sie zeugte Kaśyapa, der Sohn Marīcis, die Ādityas. Der Abschnitt rahmt diese Genealogie als glückverheißend zum Hören und Erinnern, stellt die göttliche Linie als Quelle von Verdienst, Ruhm und Langlebigkeit dar und als heiligen Hintergrund für die späteren königlichen und ethischen Geschichten.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the Mahābhārata’s ethical framing of genealogy: remembering sacred lineages is presented as spiritually beneficial and as a way to situate later human dharma within a larger cosmic and ancestral order.
Vaiśampāyana begins a genealogical account and states that Kaśyapa, son of Marīci, begot the Ādityas through his foremost wife Aditi, the daughter of Dakṣa.