Shloka 94
अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति
Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence
सुखं जीवन्त्यदोषज्ञा मूर्खा दोषानुदर्शिन: । यत्र वाच्या: परैः सन्त: परानाहुस्तथाविधान्,जैसे साधु पुरुष बड़े-बूढ़ोंको प्रणाम करके बड़े प्रसन्न होते हैं, वैसे ही मूर्ख मानव साधु पुरुषोंकी निन्दा करके संतोषका अनुभव करते हैं। साधु पुरुष दूसरोंके दोष न देखते हुए सुखसे जीवन बिताते हैं, किंतु मूर्ख मनुष्य सदा दूसरोंके दोष ही देखा करते हैं। जिन दोषोंके कारण दुष्टात्मा मनुष्य साधु पुरुषोंद्वारा निन्दाके योग्य समझे जाते हैं, दुष्टलोग वैसे ही दोषोंका साधु पुरुषोंपर आरोप करके उनकी निन्दा करते हैं
sukhaṁ jīvanty adoṣajñā mūrkhā doṣānudarśinaḥ | yatra vācyāḥ paraiḥ santaḥ parān āhus tathāvidhān ||
Duṣyanta sagt: „Die Guten leben glücklich, denn sie jagen nicht nach Fehlern. Doch die Toren, stets darauf aus, die Mängel anderer zu erspähen, leben vom Fehlersuchen. Und gerade in den Dingen, für die Tugendhafte von anderen mit Recht getadelt werden können, wenden sich solche Leute um und beschuldigen die Tugendhaften desselben—und nehmen dies zum Vorwand, sie zu verleumden.“
दुष्यन्त उवाच
Educational Q&A
Happiness aligns with a virtuous disposition that does not obsess over others’ faults, while misery and moral confusion arise from habitual fault-finding and slander—especially when one projects one’s own blameworthy traits onto the good.
Duṣyanta delivers a moral observation contrasting the conduct of the virtuous and the foolish: the virtuous refrain from scrutinizing defects and thus live peacefully, whereas fools take satisfaction in criticizing saints and even accuse them of the very faults for which the wicked themselves deserve censure.