Shloka 127
अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति
Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence
(भरते भारमावेश्य कृतकृत्यो5भवन्नूप: । ततो वर्षशतं पूर्ण राज्यं कृत्वा नराधिप: ।। कृत्वा दानानि दुष्यन्तः स्वर्गलोकमुपेयिवान् ।) फिर भरतको राज्यका भार सौंपकर महाराज दुष्यन्त कृतकृत्य हो गये। वे पूरे सौ वर्षोतक राज्य भोगकर विविध प्रकारके दान दे अन्तमें स्वर्गलोक सिधारे । तस्य तत् प्रथितं चक्र प्रावर्तत महात्मन: । भास्वरं दिव्यमजितं लोकसंनादनं महत्,महात्मा राजा भरतका विख्यात चक्र" सब ओर घूमने लगा। वह अत्यन्त प्रकाशमान, दिव्य और अजेय था। वह महान् चक्र अपनी भारी आवाजसे सम्पूर्ण जगतको प्रतिध्वनित करता चलता था
bharate bhāram āveśya kṛtakṛtyo 'bhavan nṛpaḥ | tato varṣaśataṁ pūrṇaṁ rājyaṁ kṛtvā narādhipaḥ || kṛtvā dānāni duṣyantaḥ svargalokam upeyivān | tasya tat prathitaṁ cakraṁ prāvartata mahātmanaḥ | bhāsvaraṁ divyam ajitaṁ lokasaṁnādanaṁ mahat ||
Vaiśampāyana sprach: Nachdem König Duṣyanta Bharata die Last der Herrschaft anvertraut hatte, fühlte er die Pflicht seines Lebens erfüllt. Nachdem der Herr der Menschen volle hundert Jahre regiert hatte, spendete er vielerlei Gaben und gelangte schließlich in die Himmelswelt. Daraufhin begann die berühmte Scheibe des großherzigen Königs Bharata überallhin zu ziehen—strahlend, göttlich, unbezwingbar—und sie fuhr dahin mit mächtigem Dröhnen, das durch die ganze Welt widerhallte.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights rājadharma: a king fulfills duty by responsibly transferring power, ruling justly, and practicing dāna. Ethical completion of one’s obligations (kṛtakṛtyatā) and generosity are presented as pathways to lasting fame and heavenly merit.
Duṣyanta hands over the kingdom to Bharata, rules (in the account) for a full hundred years, gives many donations, and then departs to Svarga. After this, Bharata’s renowned, radiant, invincible cakra begins to move about, resounding across the world—signifying Bharata’s expanding sovereignty and fame.