Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

Śakuntalā-Janma-Nāmakaraṇa (Birth and Naming of Śakuntalā) | शकुन्तला-जन्म-नामकरणम्

आरुषी तु मनो: कन्या तस्य पत्नी मनीषिण: । और्वस्तस्यथां समभवदूरं भित्त्वा महायशा:,मनुकी पुत्री आरुषी मनीषी च्यवन मुनिकी पत्नी थी। उससे महायशस्वी और्व मुनिका जन्म हुआ। वे अपनी माताकी ऊरु (जाँघ) फाड़कर प्रकट हुए थे; इसलिये और्व कहलाये

Āruṣī tu Manoḥ kanyā tasya patnī manīṣiṇaḥ | Aurvas tasyātha samabhavad ūruṁ bhittvā mahāyaśāḥ ||

Vaiśampāyana sprach: Āruṣī, die Tochter Manus, wurde die Gattin jenes weisen Sehers. Aus ihr wurde der hochberühmte Aurva geboren, der hervortrat, indem er den Schenkel seiner Mutter spaltete; darum wurde er Aurva genannt. Die Stelle hebt die außergewöhnlichen, vom Göttlichen durchdrungenen Geburten der Seher hervor und zeigt, wie ein Name das moralische Gedächtnis eines Ereignisses bewahren kann.

आरुषीArushi
आरुषी:
Karta
TypeNoun
Rootआरुषी
FormFeminine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
मनोःof Manu
मनोः:
TypeNoun
Rootमनु
FormMasculine, Genitive, Singular
कन्याdaughter
कन्या:
Karta
TypeNoun
Rootकन्या
FormFeminine, Nominative, Singular
तस्यof him/of that (sage)
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
पत्नीwife
पत्नी:
Karta
TypeNoun
Rootपत्नी
FormFeminine, Nominative, Singular
मनीषिणःof the wise one (sage)
मनीषिणः:
TypeNoun
Rootमनीषिन्
FormMasculine, Genitive, Singular
और्वःAurva
और्वः:
Karta
TypeNoun
Rootऔर्व
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्यof her/of him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अथthen/and
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
समभवत्was born/arose
समभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular, Parasmaipada, सम्
ऊरुम्thigh
ऊरुम्:
Karma
TypeNoun
Rootऊरु
FormMasculine, Accusative, Singular
भित्त्वाhaving split
भित्त्वा:
TypeVerb
Rootभिद्
FormAbsolutive (ktvā), Active
महायशाःgreatly renowned
महायशाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहायशस्
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Ā
Āruṣī
M
Manu
A
Aurva (sage)
T
the wise sage (manīṣin; husband of Āruṣī)

Educational Q&A

The verse highlights how extraordinary births of ṛṣis are remembered through naming and narration, reinforcing the cultural idea that a name can encode an origin-story and preserve moral-historical memory within a lineage.

Vaiśampāyana identifies Āruṣī as Manu’s daughter and the wife of a wise sage, then states that the famed sage Aurva was born from her by splitting her thigh, which explains his name (Aurva connected with ūru, ‘thigh’).