Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Takṣaka’s agency, Parīkṣit’s rites, and Janamejaya’s enthronement (वैयासिक परम्परा-प्रसङ्गः)

न हि तं राजशार्टूल॑ क्षमाशीलो महामुनि: । स्वधर्मनिरतं भूपं समाक्षिप्तो5प्यधर्षयत्‌,राजाओंमें श्रेष्ठ भूपाल परीक्षित्‌ अपने धर्मके पालनमें तत्पर रहते थे, अत: उस समय उनके द्वारा तिरस्कृत होनेपर भी क्षमाशील महामुनिने उन्हें अपमानित नहीं किया

na hi taṃ rājaśārṭūla kṣamāśīlo mahāmuniḥ | svadharmanirataṃ bhūpaṃ samākṣipto 'py adharṣayat ||

O Tiger unter den Königen! Der große Weise—von Natur aus geduldig und nachsichtig—übte keine Vergeltung an jenem Herrscher, der seiner königlichen Pflicht, dem Dharma, ergeben war, obwohl er beleidigt worden war. Die Begebenheit zeigt, dass die wahre Kraft des Asketen in der Selbstbeherrschung liegt, und dass die Standhaftigkeit eines Königs im Dharma keine Verachtung rechtfertigt, sondern beim Weisen maßvolle Nachsicht hervorruft.

not
:
TypeIndeclinable
Root
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
राजशार्दूलO tiger among kings
राजशार्दूल:
TypeNoun
Rootराजशार्दूल
FormMasculine, Vocative, Singular
क्षमाशीलःforbearing, patient
क्षमाशीलः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्षमाशील
FormMasculine, Nominative, Singular
महामुनिःthe great sage
महामुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमहामुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वधर्मनिरतम्devoted to his own duty
स्वधर्मनिरतम्:
TypeAdjective
Rootस्वधर्मनिरत
FormMasculine, Accusative, Singular
भूपम्the king
भूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootभूप
FormMasculine, Accusative, Singular
समाक्षिप्तःinsulted/abused (having been reviled)
समाक्षिप्तः:
TypeVerb
Rootसम्-आ-क्षिप्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
अपिeven/although
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अधर्षयत्he insulted/treated with contempt
अधर्षयत्:
TypeVerb
Rootधृष्
FormImperfect (लङ्), Parasmaipada, Third, Singular

शौनक उवाच

शौनक (Śaunaka)
राजशार्दूल (rājaśārṭūla—honorific addressee)
महामुनि (the great sage, unnamed in this verse)
भूप/राजा (the king, identified in the accompanying Hindi as Parīkṣit)