Shloka 83
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
स कदाचिद् याज्यकार्येणाभिप्रस्थित उत्तड़कनामानं शिष्यं नियोजयामास,एक समयकी बात है--ब्रह्मवेत्ता आचार्य वेदके पास आकर “जनमेजय और पौष्य' नामवाले दो क्षत्रियोंने उनका वरण किया और उन्हें अपना उपाध्याय बना लिया। तदनन्तर एक दिन उपाध्याय वेदने यजमानके कार्यसे बाहर जानेके लिये उद्यत हो उत्तंक नामवाले शिष्यको अग्निहोत्र आदिके कार्यमें नियुक्त किया और कहा--“वत्स उत्तंक! मेरे घरमें मेरे बिना जिस किसी वस्तुकी कमी हो जाय, उसकी पूर्ति तुम कर देना, ऐसी मेरी इच्छा है।' उत्तंकको ऐसा आदेश देकर आचार्य वेद बाहर चले गये
Sa kadācid yājyakāryeṇābhiprasthitaḥ Uttaṅkanāmānaṃ śiṣyaṃ niyojayāmāsa.
Einst, als der Lehrer im Begriff war, zu einer Opferpflicht für seinen Opferherrn aufzubrechen, setzte er seinen Schüler namens Uttaṅka als Verwalter ein. Er sprach: „Mein Sohn Uttaṅka! In meinem Haus soll, wenn ich abwesend bin, kein Mangel bleiben; was immer fehlt, das hast du zu ergänzen—so ist mein Wunsch.“ Nachdem er dies befohlen hatte, brach der Lehrer Veda auf.
राम उवाच
Educational Q&A
The passage underscores dharma in the guru–śiṣya relationship: a disciple must faithfully carry out the teacher’s instructions, preserve the teacher’s household order, and uphold daily sacred duties when the teacher is away.
The teacher, preparing to leave for a ritual obligation connected with a patron’s sacrifice, assigns his disciple Uttaṅka to manage responsibilities in his absence.