Shloka 82
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
अथ कम्मिंश्वित् काले वेदं ब्राह्मणं जनमेजय: पौष्यश्न क्षत्रियावुपेत्य वरयित्वोपाध्यायं चक्रतु:ः,एक समयकी बात है--ब्रह्मवेत्ता आचार्य वेदके पास आकर “जनमेजय और पौष्य' नामवाले दो क्षत्रियोंने उनका वरण किया और उन्हें अपना उपाध्याय बना लिया। तदनन्तर एक दिन उपाध्याय वेदने यजमानके कार्यसे बाहर जानेके लिये उद्यत हो उत्तंक नामवाले शिष्यको अग्निहोत्र आदिके कार्यमें नियुक्त किया और कहा--“वत्स उत्तंक! मेरे घरमें मेरे बिना जिस किसी वस्तुकी कमी हो जाय, उसकी पूर्ति तुम कर देना, ऐसी मेरी इच्छा है।' उत्तंकको ऐसा आदेश देकर आचार्य वेद बाहर चले गये
atha kasmiṁścid kāle vedaṁ brāhmaṇaṁ janamejayaḥ pauṣyaś ca kṣatriyāv upetya varayitvopādhyāyaṁ cakratuḥ | tad-anantaram ekadā upādhyāyo vedaḥ yajamāna-kāryeṇa bahir gantum udyataḥ san uttanka-nāma śiṣyam agnihotrādi-kārye niyujya uvāca—“vatsa uttanka! mama gṛhe mayi gate yasyāḥ kasyāścid vastuno nyūnatā bhavet, tasyāḥ pūrtiṁ tvaṁ kuryāḥ; eṣā mama icchā” iti | evam ājñāpayitvā ācāryo vedaḥ bahir jagāma |
Einst wurde der brahmanische Weise Veda von zwei Kshatriyas, Janamejaya und Pauṣya, aufgesucht. Sie erwählten ihn und machten ihn zu ihrem Lehrmeister. Später, bei einer Gelegenheit, rüstete sich der Lehrer Veda, hinauszugehen, um eine Pflicht zu erfüllen, die mit den Opferangelegenheiten seines Gönners zusammenhing. Er wies seinen Schüler namens Uttanka an, die täglichen Riten wie das Agnihotra zu verrichten, und sprach: „Mein Kind Uttanka, wenn in meiner Abwesenheit in meinem Haushalt irgendetwas fehlt, sollst du es ergänzen und ausgleichen — das ist mein Wunsch.“ Nachdem er diesen Befehl gegeben hatte, ging der Lehrer Veda fort.
राम उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharma in the guru–disciple bond: a student must safeguard the teacher’s household and maintain daily sacred duties (like Agnihotra) with vigilance, treating the guru’s needs as a personal responsibility.
Two Kshatriyas, Janamejaya and Pauṣya, choose the Brahmin Veda as their preceptor. Later, Veda leaves on sacrificial business and entrusts his disciple Uttanka with performing daily rites and ensuring that nothing in the household is lacking during his absence.