Shloka 27
व्यधमच्छरसड्घातैर्देहिन: खाण्डवालयान् । जैसे प्रबल वायु बादलोंको छिलन्न-भिन्न कर देती है, उसी प्रकार अर्जुनने देवताओंको भगाकर अपने बाणोंके समुदायसे खाण्डववासी प्राणियोंको मारना आरम्भ किया ।। २६३ || न च सम किंचिच्छक्नोति भूत॑ निश्चरितुं तत:,कृष्णमशभ्युद्यतास्त्रं च नादं मुमुचुरुल्बणम् | उन्होंने उस जलते हुए वनको और मारनेके लिये अस्त्र उठाये हुए श्रीकृष्ण तथा अर्जुनको देखा। उत्पात और आर्तनादके शब्दसे उस वनमें खड़े हुए वे सभी प्राणी संत्रस्त- से हो उठे थे। उस वनको अनेक प्रकारसे दग्ध होते देख और अस्त्र उठाये हुए श्रीकृष्णपर दृष्टि डाल भयानक आर्तनाद करने लगे
Vaiśaṃpāyana uvāca |
vyadhamac charasaṅghātair dehinaḥ khāṇḍavālayān |
na ca samaṃ kiñcic chaknoti bhūtaṃ niścarituṃ tataḥ |
kṛṣṇam abhyudyatāstraṃ ca nādaṃ mumucur ulbaṇam |
Vaiśaṃpāyana sprach: Arjuna traf die Lebewesen, die im Khāṇḍava-Wald wohnten, mit Salven von Pfeilen und zerriss sie, wie ein mächtiger Wind die Wolken zerfetzt. Aus jenem brennenden Wald konnte kein Geschöpf entkommen. Als sie Kṛṣṇa und Arjuna mit erhobenen Waffen sahen, stießen die Eingeschlossenen—vom Schrecken und Unheil überwältigt—entsetzliche Schreie aus.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral complexity of power and duty: extraordinary martial capability can accomplish a goal decisively, yet it can also entail vast collateral suffering. It invites reflection on responsibility for harm done in pursuit of an objective, even when performed by celebrated heroes.
During the Khāṇḍava forest episode, Arjuna rains down volleys of arrows, preventing the forest-dwelling beings from escaping the conflagration. The trapped creatures, seeing Kṛṣṇa and Arjuna with weapons raised, cry out in terror amid the burning.