Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

Adhyāya 203 — Tilottamā-sṛṣṭiḥ

Creation and Commissioning of Tilottamā

द्रोण उवाच विद्य ते भावदोषेण यदर्थमिदमुच्यते | दुष्ट पाण्डवहेतोस्त्वं दोषमाख्यापयस्युत,द्रोणाचार्यने कहा--ओ दुष्ट! तू क्यों ऐसी बात कहता है, यह हम जानते हैं। पाण्डवोंके लिये तेरे हृदयमें जो द्वेष संचित है, उसीसे प्रेरित होकर तू मेरी बातोंमें दोष बता रहा है

droṇa uvāca: vidyate bhāva-doṣeṇa yad-artham idam ucyate | duṣṭa pāṇḍava-hetoḥ tvaṃ doṣam ākhyāpayasy uta ||

Droṇa sprach: „Wir wissen wohl, weshalb du so redest—deine Worte entspringen einem Makel deiner inneren Gesinnung. Du Bösewicht, von Feindschaft gegen die Pāṇḍavas getrieben, versuchst du nur, Fehler in dem aufzuzeigen, was ich gesagt habe.“

द्रोणःDrona
द्रोणः:
Karta
TypeNoun
Rootद्रोण
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
विद्मwe know
विद्म:
Karta
TypeVerb
Rootविद्
FormPresent, 1st, Plural, Parasmaipada
तेof you / your
ते:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
भावदोषेणby (your) fault of disposition/intent
भावदोषेण:
Karana
TypeNoun
Rootभावदोष
FormMasculine, Instrumental, Singular
यत्that which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अर्थम्meaning / purpose
अर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
उच्यतेis said / is being spoken
उच्यते:
Karma
TypeVerb
Rootवच्
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada (Passive)
दुष्टO wicked one
दुष्ट:
Sampradana
TypeAdjective
Rootदुष्ट
FormMasculine, Vocative, Singular
पाण्डवहेतोःbecause of the Pandavas / for the sake of the Pandavas
पाण्डवहेतोः:
Apadana
TypeNoun
Rootपाण्डवहेतु
FormMasculine, Ablative/Genitive, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
दोषम्fault
दोषम्:
Karma
TypeNoun
Rootदोष
FormMasculine, Accusative, Singular
आख्यापयसिyou point out / you declare
आख्यापयसि:
Karta
TypeVerb
Rootआ-ख्या
FormPresent, 2nd, Singular, Parasmaipada
उतindeed / and / also
उत:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootउत

द्रोण उवाच

D
Droṇa
P
Pāṇḍavas

Educational Q&A

The verse highlights that speech is ethically evaluated not only by content but by intention (bhāva). A biased or hostile inner motive (bhāva-doṣa) can distort judgment and turn critique into mere fault-finding.

Droṇa rebukes an interlocutor who is criticizing his words. He asserts that the criticism is not sincere but motivated by malice and animosity connected with the Pāṇḍavas, and therefore amounts to contrived accusation rather than fair assessment.