Shloka 23
Vyāsa’s Counsel to the Concealed Pāṇḍavas; Śaṃkara’s Boon and the Predestination of Draupadī
Chapter 157
आहु: केचित् परं मोक्ष स च नास्ति कथंचन | अर्थप्राप्ती तु नरक: कृत्स्न एवोपपद्यते,कुछ लोग चारों पुरुषार्थोमें मोक्षको ही सर्वोत्तम बतलाते हैं, किंतु वह भी मेरे लिये किसी प्रकार सुलभ नहीं है। अर्थकी प्राप्ति होनेपर तो नरकका सम्पूर्ण दुःख भोगना ही पड़ता है
āhuḥ kecit paraṃ mokṣaḥ sa ca nāsti kathaṃcana | arthaprāptī tu narakaḥ kṛtsna evopapadyate ||
Manche erklären die Befreiung (mokṣa) zum höchsten Ziel des Menschen; doch für mich ist sie auf keinerlei Weise erreichbar. Und was den Erwerb von Reichtum betrifft, so bringt er unvermeidlich das volle Erleiden höllischer Qualen mit sich, denn das Streben nach Besitz und sein Haben bindet den Menschen nur allzu oft an Unrecht und dessen Folgen.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts two aims: mokṣa and artha. It suggests that liberation, though praised as supreme, may feel inaccessible to one who is not prepared; and that the pursuit of wealth commonly entails moral compromise and karmic repercussions, figuratively described as 'hellish suffering.'
A Brahmin speaker reflects on the human goals (puruṣārthas), reporting what 'some people' claim about mokṣa, then expressing personal inability to reach it and warning that acquiring wealth tends to culminate in severe suffering (naraka) due to the ethical dangers surrounding artha.