Shloka 3
कुन्ती-युधिष्ठिर-संवादः — Kuntī’s Counsel on Departing for Pāñcāla
जटा: कृत्वा55त्मन: सर्वे वल्कलाजिनवासस: । सह कुन्त्या महात्मानो बिशभ्रतस्तापसं वपु:,उन सबने अपने सिरपर जटाएँ रख ली थीं। वल्कल और मृगचर्मसे अपने शरीरको ढक लिया था और तपस्वीका-सा वेष धारण कर रखा था। इस प्रकार वे महारथी महात्मा पाण्डव माता कुन्तीदेवीके साथ कहीं तो उन्हें पीठपर ढोते हुए तीव्र गतिसे चलते थे, कहीं इच्छानुसार धीरे-धीरे पाँव बढ़ाते थे और कहीं पुन: अपनी चाल तेज कर देते थे
vaiśampāyana uvāca | jaṭāḥ kṛtvātmanāḥ sarve valkalājinavāsasaḥ | saha kuntyā mahātmāno bibhratas tāpasaṁ vapuḥ ||
Vaiśampāyana sprach: Sie alle, das Haar zu Jatas verfilzt, trugen Gewänder aus Rinde und Hirschfell. Jene großherzigen Männer nahmen zusammen mit Kuntī das Erscheinungsbild von Asketen an—ein Zeichen ihres Rückzugs aus dem königlichen Leben und ihres Entschlusses, Mühsal gemäß dem Dharma zu ertragen.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic resilience: when circumstances demand, even royal warriors can adopt austerity and simplicity, showing self-control and readiness to endure hardship without abandoning moral purpose.
The group (the Pāṇḍavas with their mother Kuntī) adopts the external marks of forest ascetics—matted hair and bark/deerskin clothing—indicating a transition from courtly life to a life of hardship and restraint.