Shloka 14
बक-राक्षसस्य आह्वानम् तथा वृक्षयुद्धम्
Summons of Baka and the Tree-Weapon Engagement
Devanagari script
तच्छुत्वा भीमसेनस्य मातृस्नेहात् प्रजल्पितम् । कारुण्येन मनस्तप्तं गमनायोपचक्रमे,माताका वात्सल्यसे कहा हुआ वह वचन सुनकर भीमसेनका हृदय करुणासे भर आया। वे मन-ही-मन संतप्त हो उठे और स्वयं ही (पानी लानेके लिये) जानेकी तैयारी करने लगे
Transliteration
tac chrutvā bhīmasenasya mātṛsnehāt prajalpitam | kāruṇyena manas taptaṃ gamanāyopacakrame ||
Translation
Vaiśampāyana sprach: „Als Bhīmasena jene Worte hörte—von der Mutter in mütterlicher Zuneigung gesprochen—füllte sich sein Herz mit Mitleid und brannte innerlich vor Schmerz. Sogleich machte er sich bereit, selbst aufzubrechen (um Wasser zu holen).“
Word by Word
तत्that (speech/utterance)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral), Non-finite
भीमसेनस्यof Bhimasena
भीमसेनस्य:
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Genitive, Singular
मातृस्नेहात्from motherly affection
मातृस्नेहात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमातृस्नेह
FormMasculine, Ablative, Singular
प्रजल्पितम्spoken/uttered
प्रजल्पितम्:
TypeAdjective
Rootप्रजल्पित
FormNeuter, Accusative, Singular
कारुण्येनwith compassion
कारुण्येन:
Karana
TypeNoun
Rootकारुण्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
मनःmind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular
तप्तम्heated/afflicted
तप्तम्:
TypeAdjective
Rootतप्त
FormNeuter, Nominative, Singular
गमनायfor going
गमनाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootगमन
FormNeuter, Dative, Singular
उपचक्रमेhe began/undertook
उपचक्रमे:
TypeVerb
Rootउप-क्रम्
Formलिट् (Perfect), Ātmanepada, Third, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaB
BhīmasenaM
mother (mātā)Sandhi Notes