Shloka 11
आदि पर्व — अध्याय 148: कुन्ती–ब्राह्मणसंवादः (दुःखमूल-प्रश्नः) / Kuntī and the Brahmin: Inquiry into the Root of Suffering
समन्ततो ददौ पश्चादग्निं तत्र निवेशने । ज्ञात्वा तु तद् गृहं सर्वमादीप्तं पाण्डुनन्दना:,इसके पश्चात् उन्होंने उस घरके चारों ओर आग लगा दी। जब वह सारा घर अग्निकी लपेटमें आ गया, तब यह जानकर शत्रुओंका दमन करनेवाले पाण्डव अपनी माताके साथ सुरंगमें घुस गये; फिर तो वहाँ अग्निकी भयंकर लपटें उठने लगीं, भीषण ताप फैल गया। घरको जलानेवाली उस आगका महान् चट-चट शब्द सुनायी देने लगा। इससे उस नगरका जनसमूह जाग उठा। उस घरको जलता देख पुरवासियोंके मुखपर दीनता छा गयी। वे व्याकुल होकर कहने लगे
samantato dadau paścād agniṁ tatra niveśane | jñātvā tu tad gṛhaṁ sarvam ādīptaṁ pāṇḍu-nandanāḥ |
Dann ging er ringsum und setzte die Behausung von allen Seiten in Brand. Als die Söhne Pāṇḍus erkannten, dass das ganze Haus von Flammen umschlungen war, traten sie—entschlossen, dem Anschlag ihrer Feinde zu entkommen—zusammen mit ihrer Mutter in den Tunnel ein. Daraufhin schlug das Feuer wild empor, die Hitze breitete sich überall aus, und das krachende Brausen der Flammen, die das Haus verzehrten, war weithin zu hören und weckte die Bewohner der Stadt. Als sie das brennende Haus sahen, wurden sie von Jammer ergriffen und begannen in Aufruhr zu rufen.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical tension between adharma (a murderous plot using arson) and the duty to preserve innocent life. The Pāṇḍavas’ escape underscores prudence and self-protection in the face of treachery, while the townspeople’s distress reflects the social consequences when rulers or elites resort to deceitful violence.
An enemy agent sets the residence on fire from all sides. Once the Pāṇḍavas realize the house is fully ablaze, they enter the pre-dug tunnel with their mother to escape. The fire intensifies, its crackling sound wakes the townspeople, and seeing the burning house, they react with grief and agitation.