Shloka 54
Vāraṇāvata-prasaṃsā and the Pāṇḍavas’ Departure (वरणावत-प्रशंसा तथा पाण्डव-प्रयाणम्)
अथ पिष्टोदकेनैनं लोभयन्ति कुमारका: । पीत्वा पिष्टरसं बाल: क्षीरं॑ पीत॑ मयापि च,मैं लौटकर आया तो देखता हूँ कि छोटे-छोटे बालक आटेके पानीसे अभश्वत्थामाको ललचा रहे हैं और वह अज्ञानमोहित बालक उस आटेके जलको ही पीकर मारे हर्षके फ़ूला नहीं समाता तथा यह कहता हुआ उठकर नाच रहा है कि "मैंने दूध पी लिया'। कुरुनन्दन! बालकोंसे घिरे हुए अपने पुत्रको इस प्रकार नाचते और उसकी हँसी उड़ायी जाती देख मेरे मनमें बड़ा क्षोभ हुआ। उस समय कुछ लोग इस प्रकार कह रहे थे, 'इस धनहीन द्रोणको धिक््कार है, जो धनका उपार्जन नहीं करता
atha piṣṭodakena enaṁ lobhayanti kumārakāḥ | pītvā piṣṭarasaṁ bālaḥ kṣīraṁ pītam mayāpi ca |
Vaiśampāyana sagte: Da lockten ihn die Knaben mit Wasser, das mit Mehl vermischt war. Das Kind, nachdem es dieses Mehlwasser getrunken hatte, schwoll vor Freude und tanzte umher, ausrufend: „Auch ich habe Milch getrunken!“ Die Szene zeigt, wie Armut die Unschuld dem Spott preisgibt und wie Entbehrung das kindliche Verständnis von Würde und Genüge verdrehen kann—und dem Vater, der es mit ansieht, tiefen Schmerz bereitet.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical harm caused by poverty and social mockery: deprivation can make even a child mistake substitutes for real nourishment, while public ridicule deepens suffering. It invites compassion and critiques a society that humiliates the vulnerable rather than supporting them.
A group of boys tease a child by offering flour-water as if it were milk. The child drinks it, becomes delighted, and proclaims he has drunk milk, even dancing—showing innocence and deprivation. The episode is narrated to convey the pain and humiliation surrounding the child’s condition.