Shloka 16
Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)
Devanagari script
जवे लक्ष्याभिहरणे भोज्ये पांसुविकर्षणे | धार्तराष्ट्रान भीमसेन: सर्वान् स परिमर्दति,दौड़नेमें, दूर रखी हुई किसी प्रत्यक्ष वस्तुको सबसे पहले पहुँचकर उठा लेनेमें, खान- पानमें तथा धूल उछालनेके खेलमें भीमसेन धृतराष्ट्रके सभी पुत्रोंका मानमर्दन कर डालते थे
Translation
„Im schnellen Lauf, im als Erster das fern hingelegte Ziel zu erreichen und den sichtbaren Gegenstand zu ergreifen, im Essen und Trinken sowie im Spiel des Staubaufwirbelns—in all dem demütigte Bhīmasena alle Söhne Dhṛtarāṣṭras und rang sie nieder.“
Word by Word
जवेin speed; in running
जवे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजव
FormMasculine, Locative, Singular
लक्ष्याभिहरणेin carrying off the target (i.e., reaching first and taking the object)
लक्ष्याभिहरणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलक्ष्य-अभिहरण
FormNeuter, Locative, Singular
भोज्येin food/eating
भोज्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभोज्य
FormNeuter, Locative, Singular
पांसुविकर्षणेin dragging/raising dust (a dust-throwing game)
पांसुविकर्षणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपांसु-विकर्षण
FormNeuter, Locative, Singular
धार्तराष्ट्रान्the sons of Dhritarashtra (the Kauravas)
धार्तराष्ट्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootधार्तराष्ट्र
FormMasculine, Accusative, Plural
भीमसेनःBhimasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
परिमर्दतिcrushes; humiliates; overpowers
परिमर्दति:
Kriya
TypeVerb
Rootपरि-मृद्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes