Shloka 16
गान्धारीपुत्रोत्पत्तिः — The Birth of Gāndhārī’s Hundred Sons (and Yuyutsu); Omens and Counsel on Succession
संतापं परमं जग्मुर्मुन॒यस्तपसान्विता: । ते रात्रौ शकुना भूत्वा संनिपत्य तु भारत । दर्शयन्तो यथाशक्ति तमपृच्छन् द्विजोत्तमम्,वे प्राण धारण किये रहे और स्मरणमात्र करके ऋषियोंको अपने पास बुलाने लगे। शूलीकी नोकपर तपस्या करनेवाले उन महात्मासे प्रभावित होकर सभी तपस्वी मुनियोंको बड़ा संताप हुआ। वे रातमें पक्षियोंका रूप धारण करके वहाँ उड़ते हुए आये और अपनी शक्तिके अनुसार स्वरूपको प्रकाशित करते हुए उन विप्रवर माण्डव्य मुनिसे पूछने लगे -
santāpaṁ paramaṁ jagmur munayas tapasānvitāḥ | te rātrau śakunā bhūtvā saṁnipatya tu bhārata | darśayanto yathāśakti tam apṛcchan dvijottamam ||
Vaiśampāyana sprach: Die asketischen Weisen, reich an Tapas, wurden von tiefster Qual ergriffen. Dann, o Bhārata, versammelten sie sich nachts dort, nachdem sie die Gestalt von Vögeln angenommen hatten. Sich nach Maß ihrer Kraft offenbarend, befragten sie den Besten der Zweimalgeborenen — (den ehrwürdigen Weisen Māṇḍavya) —, um die sittliche Ursache des Gesehenen und die Forderungen des Dharma in einer solchen Lage zu verstehen.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how powerful ascetics respond to perceived moral disorder: intense inner distress leads them to seek clarification from a realized authority. It frames dharma as something to be investigated through disciplined inquiry, especially when suffering appears disproportionate to apparent fault.
A group of austerity-filled sages, shaken by what they have seen, assemble at night by assuming bird-forms. They reveal themselves as much as their powers allow and question the eminent twice-born sage (contextually Māṇḍavya), initiating a dialogue about the cause and meaning of the situation.