Shloka 42
Āṇīmāṇḍavya–Upākhyāna
The Account of Āṇīmāṇḍavya and the Birth of Vidura
सर्वकामसमृद्धार्थ मेने सो55त्मानमात्मना । पौरवेषु ततः पुत्र राज्यार्थमभयप्रदम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--ऐसा कहकर महाभागा गंगादेवी वहीं अन्तर्धान हो गयीं। गंगाजीके इस प्रकार आज्ञा देनेपर महाराज शान्तनु सूर्यके समान प्रकाशित होनेवाले अपने पुत्रको लेकर राजधानीमें आये। उनका हस्तिनापुर इन्द्रनगगरी अमरावतीके समान सुन्दर था। पूरुवंशी राजा शान्तनु पुत्रसहित उसमें जाकर अपने-आपको सम्पूर्ण कामनाओंसे सम्पन्न एवं सफलमनोरथ मानने लगे। तदनन्तर उन्होंने सबको अभय देनेवाले महात्मा एवं गुणवान् पुत्रको राजकाजमें सहयोग करनेके लिये समस्त पौरवोंके बीचमें युवराज-पदपर अभिषिक्त कर दिया। जनमेजय! शान्तनुके उस महायशस्वी पुत्रने अपने आचार-व्यवहारसे पिताको, पौरवसमाजको तथा समूचे राष्ट्रको प्रसन्न कर लिया। अमितपराक्रमी राजा शान्तनुने वैसे गुणवान् पुत्रके साथ आनन्दपूर्वक रहते हुए चार वर्ष व्यतीत किये। एक दिन वे यमुना नदीके निकटवर्ती वनमें गये
sarvakāmasamṛddhārtha mene so 'tmānam ātmanā | pauraveṣu tataḥ putra rājārtham abhayapradam ||
Vaiśampāyana sprach: „Śāntanu, in sich gekehrt, hielt sein Leben für erfüllt — seine Ziele gediehen, und alle Wünsche waren gestillt. Daraufhin setzte er unter den Pauravas seinen Sohn, der die Angelegenheiten des Reiches sichern und Furchtlosigkeit gewähren würde, als Yuvarāja (Kronprinzen) ein und vertraute ihm die Arbeit der Regierung an.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames ideal rulership as the ability to secure the realm and remove fear (abhaya). A king’s fulfillment is linked to establishing stable succession and entrusting governance to a worthy heir who protects the people.
After events involving Gaṅgā and the return to the capital (as described in the surrounding passage), Śāntanu feels his purposes accomplished and, in the presence of the Paurava elders, appoints his son as heir-apparent to assist in ruling and to ensure the kingdom’s security.