Shloka 40
Āṇīmāṇḍavya–Upākhyāna
The Account of Āṇīmāṇḍavya and the Birth of Vidura
वैशम्पायन उवाच (इत्युक्त्वा सा महाभागा तत्रैवान्तरधीयत ।) तयैवं समनुज्ञात: पुत्रमादाय शान्तनु:,वैशम्पायनजी कहते हैं--ऐसा कहकर महाभागा गंगादेवी वहीं अन्तर्धान हो गयीं। गंगाजीके इस प्रकार आज्ञा देनेपर महाराज शान्तनु सूर्यके समान प्रकाशित होनेवाले अपने पुत्रको लेकर राजधानीमें आये। उनका हस्तिनापुर इन्द्रनगगरी अमरावतीके समान सुन्दर था। पूरुवंशी राजा शान्तनु पुत्रसहित उसमें जाकर अपने-आपको सम्पूर्ण कामनाओंसे सम्पन्न एवं सफलमनोरथ मानने लगे। तदनन्तर उन्होंने सबको अभय देनेवाले महात्मा एवं गुणवान् पुत्रको राजकाजमें सहयोग करनेके लिये समस्त पौरवोंके बीचमें युवराज-पदपर अभिषिक्त कर दिया। जनमेजय! शान्तनुके उस महायशस्वी पुत्रने अपने आचार-व्यवहारसे पिताको, पौरवसमाजको तथा समूचे राष्ट्रको प्रसन्न कर लिया। अमितपराक्रमी राजा शान्तनुने वैसे गुणवान् पुत्रके साथ आनन्दपूर्वक रहते हुए चार वर्ष व्यतीत किये। एक दिन वे यमुना नदीके निकटवर्ती वनमें गये
vaiśampāyana uvāca | ity uktvā sā mahābhāgā tatraivāntaradhīyata | tayaivaṃ samanujñātaḥ putram ādāya śāntanuḥ |
Vaiśampāyana sprach: „Nachdem sie so gesprochen hatte, verschwand jene erhabene Göttin auf der Stelle. Als sie ihm auf diese Weise die Erlaubnis gab, nahm Śāntanu seinen Sohn auf und brach auf — das göttliche Geheiß annehmend und mit dem ihm anvertrauten Kind zu seiner königlichen Pflicht zurückkehrend.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores acceptance of rightful permission and the return to duty: after a divine being fulfills her role and withdraws, the king must carry forward responsibility—protecting and raising the heir within the framework of dharma and royal obligation.
After speaking to Śāntanu, Gaṅgā vanishes on the spot. With her consent, Śāntanu takes his son with him, marking a transition from the divine episode back to the human realm of governance and succession.