Shloka 34
नियोगप्रसङ्गः — The Niyoga Episode: Births of Dhṛtarāṣṭra, Pāṇḍu, and Vidura
शप्त्वा च तान् महाभागस्तपस्येव मनो दधे । एवं स शप्तवान् राजन् वसूनष्टी तपोधन:,उन्हें शाप देकर उन महाभाग महर्षिने फिर तपस्यामें ही मन लगाया। राजन! तपस्याके धनी ब्रह्मर्षि वसिष्ठका प्रभाव बहुत बड़ा है। इसीलिये उन्होंने क्रोधमें भरकर देवता होनेपर भी उन आठों वसुओंको शाप दे दिया। तदनन्तर हमें शाप मिला है, यह जानकर वे वसु पुनः महामना वसिष्ठके आश्रमपर आये और उन महर्षिको प्रसन्न करनेकी चेष्टा करने लगे। नृपश्रेष्ठी महर्षि आपव समस्त धर्मोके ज्ञानमें निपुण थे। महाराज! उनको प्रसन्न करनेकी पूरी चेष्टा करने-पर भी वे वसु उन मुनिश्रेष्ठसे उनका कृपाप्रसाद न पा सके
śaptvā ca tān mahābhāgas tapasy eva mano dadhe | evaṃ sa śaptavān rājan vasūn aṣṭau tapodhanaḥ ||
Nachdem er sie verflucht hatte, wandte der große Weise seinen Geist wieder allein der Askese zu. So, o König, verfluchte jener Hort ascetischer Macht die acht Vasus. (Die Erzählung betont, dass selbst göttliche Wesen den moralischen Folgen einer Verfehlung nicht entgehen und dass die durch Disziplin gewonnene geistige Kraft—mit Zorn verbunden—zum Werkzeug der Vergeltung werden kann.)
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights moral accountability: status—even divine—does not exempt one from consequences. It also shows the potency of tapas (ascetic discipline), which can uphold dharma but, when mixed with anger, can manifest as a severe punitive force.
Vaiśaṃpāyana states that the great ascetic, after pronouncing a curse, returns his mind to austerity. He has cursed the eight Vasus, setting in motion the subsequent events in which the Vasus must face the results of their transgression and seek relief.