Previous Verse
Next Verse

Shloka 71

Tīrtha-māhātmya and Rudra’s Samanvaya Teaching

Maṅkaṇaka Episode

एवमेतानि तत्त्वानि प्रधानपुरुषेश्वराः / विष्णुर्ब्रह्मा च भगवान् रुद्रः काल इति श्रुतिः

evametāni tattvāni pradhānapuruṣeśvarāḥ / viṣṇurbrahmā ca bhagavān rudraḥ kāla iti śrutiḥ

So werden diese Prinzipien (Tattvas) gelehrt—Pradhāna, Puruṣa und Īśvara. Und auch die Śruti (heilige Überlieferung) spricht von Viṣṇu, Brahmā und dem Bhagavān Rudra sowie von Kāla (der Zeit).

एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)
एतानिthese
एतानि:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; अत्र विशेषण (तत्त्वानि)
तत्त्वानिprinciples, realities
तत्त्वानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottattva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
प्रधानपुरुषेश्वराःlords of Pradhāna and Puruṣa
प्रधानपुरुषेश्वराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpradhāna-puruṣa-īśvara (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समास (प्रधानस्य पुरुषस्य ईश्वराः/प्रधान-पुरुषयोः ईश्वराः), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/ conjunction)
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपाधि
रुद्रःRudra
रुद्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कालःTime
कालः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण/quotative particle)
श्रुतिःthe tradition/scriptural statement
श्रुतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśruti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Narratorial teaching voice within the Purana (instructional passage presenting siddhānta)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

P
Pradhana
P
Purusha
I
Ishvara
V
Vishnu
B
Brahma
R
Rudra
K
Kala
S
Shruti

FAQs

It distinguishes the conscious principle (Puruṣa) from primordial Nature (Pradhāna) and points to Īśvara as the lordly, governing reality—framing the Self as consciousness while acknowledging a supreme rulership that orders the tattvas.

No specific technique is prescribed in this verse; it supplies the metaphysical map used by Yoga—discriminating Pradhāna and Puruṣa and recognizing Īśvara and Kāla—supporting practices like viveka (discernment) and īśvara-pranidhāna (orientation to the Lord).

By naming Viṣṇu and Rudra together under śruti’s authority, it presents a synthetic theology where major divine forms (including Brahmā) and even Kāla are integrated into a single tattva-based vision rather than set in opposition.