Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

Āvāhāryaka-Śrāddha: Qualifications of Recipients, Paṅkti-Pāvana, and Exclusions

वेदविद्यारतः स्नातो ब्रह्मचर्यपरः सदा / अथर्वणो मुमुक्षुश्च ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः

vedavidyārataḥ snāto brahmacaryaparaḥ sadā / atharvaṇo mumukṣuśca brāhmaṇaḥ paṅktipāvanaḥ

Ein Brahmane, der der vedischen Erkenntnis hingegeben ist—durch das rituelle Bad nach der Schülerzeit gereinigt, stets im Brahmacarya gefestigt, in der Atharvan‑Überlieferung verwurzelt und auf Mokṣa ausgerichtet—reinigt durch seine bloße Gegenwart die ganze Speisereihe (paṅkti).

वेदविद्या-रतःdevoted to Vedic learning
वेदविद्या-रतः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootवेदविद्या (प्रातिपदिक) + रत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—वेदविद्यायां रतः (locative-tatpuruṣa sense)
स्नातःbathed; purified
स्नातः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootस्ना (धातु) → स्नात (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle)
ब्रह्मचर्य-परःintent on celibacy
ब्रह्मचर्य-परः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootब्रह्मचर्य (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—ब्रह्मचर्ये परः (locative-tatpuruṣa sense)
सदाalways
सदा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
अथर्वणःan Atharvan (Atharvaveda scholar/priest)
अथर्वणः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअथर्वण् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अथर्ववेदाध्यायी/अथर्वण-सम्बद्धः (denoting an Atharvan priest/scholar)
मुमुक्षुःone desiring liberation
मुमुक्षुः:
विशेषण/समनाधिकरण (Appositional)
TypeNoun
Rootमुच् (धातु) → मुमुक्षु (कृदन्त, उणादि/इच्छार्थक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इच्छार्थक कृदन्त—मोक्तुमिच्छति (desiderative sense)
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)
ब्राह्मणःa Brahmin
ब्राह्मणः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पङ्क्ति-पावनःpurifier of the dining line/company
पङ्क्ति-पावनः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootपङ्क्ति (प्रातिपदिक) + पावन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—पङ्क्तेः पावनः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Lord Kūrma (Viṣṇu) instructing in Dharma within the Kurma Purana’s Purva-bhāga discourse

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

V
Veda
A
Atharvaveda
B
Brāhmaṇa
B
Brahmacarya
M
Mokṣa

FAQs

It points to liberation (mokṣa) as the brāhmaṇa’s highest aim: Vedic discipline and purity are valuable insofar as they culminate in mumukṣutva—an inward orientation toward realizing the Self beyond ritual status.

The verse foregrounds preparatory yogic ethics: brahmacarya (continence), disciplined life after snāna (snātaka conduct), and steady study—foundational restraints that support higher contemplation taught elsewhere in the Kurma Purana’s yoga-oriented passages.

By emphasizing mokṣa, brahmacarya, and Vedic purity as universal spiritual prerequisites, it aligns with the Purana’s integrative stance: devotion and discipline lead to the same liberating truth, whether framed through Viṣṇu’s instruction or Śaiva-yogic terminology.