Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 56

Brahmā’s Lotus-Birth, the Sealing of the Cosmic Womb, and the Epiphany of Parameśvara

Hari–Hara Samanvaya

ज्ञात्वा तत्परमं भावमैश्वरं ब्रह्मभावनम् / प्रोवाचोत्थाय भगवान् देवदेवं पितामहम्

jñātvā tatparamaṃ bhāvamaiśvaraṃ brahmabhāvanam / provācotthāya bhagavān devadevaṃ pitāmaham

Nachdem er jenen höchsten, herrscherlichen Zustand erkannt hatte—die Betrachtung Brahmans als des Herrn—erhob sich der Erhabene und sprach zum Großvater Brahmā, dem Vater der Götter.

ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकाल (prior action)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (demonstrative)
परमम्supreme
परमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
भावम्state/nature
भावम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ऐश्वरम्lordly/divine
ऐश्वरम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootऐश्वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
ब्रह्मभावनम्contemplation/realization of Brahman
ब्रह्मभावनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootब्रह्म + भावन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (brahmaṇaḥ bhāvanam)
प्रोवाचsaid/spoke forth
प्रोवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: प्र-
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive), उपसर्ग: उत्-
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
देवदेवम्the god of gods
देवदेवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेव + देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (devānāṃ devaḥ)
पितामहम्the grandsire (Brahmā)
पितामहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Narrator (Purāṇic narrator describing Lord Kurma/Vishnu addressing Brahmā)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

B
Bhagavan (Lord Kurma/Vishnu)
B
Brahma (Pitamaha)
I
Ishvara
B
Brahman

FAQs

It frames the highest realization as an aiśvara (Īśvara-centered) bhāva grounded in brahma-bhāvanā—meditative contemplation of Brahman—implying that the Supreme is both transcendent Brahman and the personal Lord.

The key practice indicated is brahma-bhāvanā: sustained contemplative absorption on Brahman/Īśvara, aligning with the Ishvara-Gita’s yogic emphasis on inner realization rather than mere ritual.

By using Īśvara-language alongside Brahman-contemplation while the Blessed Lord speaks authoritatively, the verse supports the Kurma Purana’s non-sectarian synthesis where the one Supreme (Īśvara/Brahman) is expressed through multiple divine forms.