Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

Brahmā’s Lotus-Birth, the Sealing of the Cosmic Womb, and the Epiphany of Parameśvara

Hari–Hara Samanvaya

ततः प्रह्लादनीं वाणी श्रुत्वा तस्याभिनन्द्य च / श्रीपतेरुदरं भूयः प्रविवेश कुशध्वजः

tataḥ prahlādanīṃ vāṇī śrutvā tasyābhinandya ca / śrīpaterudaraṃ bhūyaḥ praviveśa kuśadhvajaḥ

Daraufhin, als er jene freudenspendende göttliche Stimme vernommen und ehrfürchtig zugestimmt hatte, trat Kuśadhvaja abermals in den Bauch Śrīpatis (des Herrn der Lakṣmī) ein.

ततःthereupon
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअनन्तर/हेतुवाचक अव्यय (thereupon/from that)
प्रह्लादनीम्gladdening
प्रह्लादनीम्:
Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रह्लादनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वाणी इत्यस्य विशेषणम्
वाणीम्speech/voice
वाणीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त; धातु: श्रु
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अभिनन्द्यhaving praised/approved
अभिनन्द्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeVerb
Rootअभि + नन्द् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त; धातु: नन्द् (अभि-उपसर्ग)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction: and)
श्रीपतेःof Śrīpati (Viṣṇu)
श्रीपतेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootश्री + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (श्रियाः पतिः)
उदरम्belly
उदरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउदर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
भूयःagain
भूयः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formपुनरर्थक अव्यय (again/more)
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + विश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: विश् (प्र-उपसर्ग)
कुशध्वजःKuśadhvaja (one with kuśa as his banner)
कुशध्वजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुश + ध्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (कुशः ध्वजः यस्य सः)

Narrator (Purāṇic narrator in the Kurma Purana’s frame dialogue)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

K
Kuśadhvaja
Ś
Śrīpati (Viṣṇu)
Ś
Śrī (Lakṣmī)

FAQs

By portraying Śrīpati as the indwelling, all-containing Lord, the verse suggests a metaphysical ground in which beings can “enter” and abide—an image consistent with Purāṇic teaching that the Supreme is the inner support (antar-yāmin) and refuge of all.

The verse emphasizes śravaṇa (reverent listening) and abhinandana (inner assent/acceptance) to divine instruction—foundational devotional disciplines that, in the Kurma Purana’s broader Yoga-shāstra ethos, mature into steadiness of mind and surrender to Īśvara (īśvara-praṇidhāna).

While Śrīpati is explicitly named here, the Kurma Purana’s broader synthesis treats such divine refuge and grace as attributes of Īśvara beyond sectarian division—supporting a Shaiva–Vaishnava unity where the Supreme Lord’s anugraha is primary.