Next Verse

Shloka 1

Tāmasa Sarga, the Androgynous Division of Brahmā, and the Lineages of Dharma and Adharma

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे सप्तमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच एवं भूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च / यदा चास्य प्रजाः सृष्टा न व्यवर्धन्त धीमतः

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge saptamo 'dhyāyaḥ śrīkūrma uvāca evaṃ bhūtāni sṛṣṭāni sthāvarāṇi carāṇi ca / yadā cāsya prajāḥ sṛṣṭā na vyavardhanta dhīmataḥ

So endet im Śrī Kūrma-Purāṇa, in der Ṣaṭsāhasrī-Saṃhitā, im Pūrvabhāga das siebte Kapitel. Śrī Kūrma sprach: „Auf diese Weise wurden die Wesen erschaffen, die unbeweglichen wie die beweglichen. Doch als seine Geschöpfe hervorgebracht waren, mehrten sie sich nicht, obwohl er weise war.“

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्त्यर्थक/उद्धरणचिह्न (quotative/end marker)
श्री-कूर्म-पुराणेin the Śrī Kūrma Purāṇa
श्री-कूर्म-पुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + kūrma (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (नामधेय)
षट्-साहस्त्र्याम्in the ‘six-thousand’ (recension)
षट्-साहस्त्र्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootṣaṭ (संख्या) + sāhastrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्विगु-समासः (‘षट्साहस्त्री’ = collection of six thousand [verses])
संहितायाम्in the saṃhitā/compilation
संहितायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsaṃhitā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पूर्व-विभागेin the former section
पूर्व-विभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + vibhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (‘पूर्वः विभागः’ = former section)
सप्तमःseventh
सप्तमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaptama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
श्री-कूर्मःŚrī Kūrma
श्री-कूर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + kūrma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (honorific epithet)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus/in this manner)
भूतानिbeings
भूतानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सृष्टानिcreated
सृष्टानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsṛj (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘created’
स्थावराणिimmobile (beings)
स्थावराणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsthāvara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चराणिmobile (beings)
चराणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction ‘and’)
यदाwhen
यदा:
Sambandha (सम्बन्ध/काल)
TypeIndeclinable
Rootyadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (when)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अस्यof him/of this (creator)
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
प्रजाःcreatures/subjects
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सृष्टाःcreated
सृष्टाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsṛj (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (प्रजाः इति विशेष्येण)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
व्यवर्धन्तgrew/increased
व्यवर्धन्त:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvṛdh (धातु) + vi-ava (उपसर्ग)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
धीमतःof the wise (Brahmā)
धीमतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootdhīmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; गुणवाचक-प्रातिपदिक (of the wise one)

Lord Kurma (Vishnu)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: karuna

L
Lord Kurma
S
Sthavara (immobile beings)
C
Chara (mobile beings)
P
Prajā (creatures/progeny)

FAQs

Indirectly: it distinguishes created categories (mobile/immobile) from the wise creative principle behind them, implying a higher governing intelligence beyond the produced beings—an idea later aligned with Īśvara-centered teaching in the Purāṇa.

No explicit yoga practice is taught in this verse; it sets a cosmological problem—creation exists but does not proliferate—whose resolution in the broader Purāṇic arc is tied to right order (dharma) and Īśvara-oriented discipline, themes developed more fully in later instructional sections (including the Purāṇa’s yoga-oriented teachings).

The verse itself is primarily cosmological with Lord Kūrma speaking; within the Kurma Purāṇa’s overall synthesis, such creation discourse is compatible with a unified Īśvara framework where sectarian functions (creation, maintenance, dissolution) are harmonized rather than opposed.