Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Prākṛta Sṛṣṭi and Pralaya: From Pradhāna to Brahmāṇḍa; Trimūrti Samanvaya

अद्भिर्दशगुणाभिश्च बाह्यतो ऽण्डं समावृतम् / आपो दशगुणेनैव तेजसा बाह्यतो वृताः

adbhirdaśaguṇābhiśca bāhyato 'ṇḍaṃ samāvṛtam / āpo daśaguṇenaiva tejasā bāhyato vṛtāḥ

Das kosmische Ei (brahmāṇḍa) ist außen von Wassern umhüllt, zehnfach an Maß; und diese Wasser sind wiederum außen von Feuer (tejas) umschlossen, ebenfalls zehnfach.

अद्भिःby waters
अद्भिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; करणार्थे
दशगुणाभिःtenfold (in measure)
दशगुणाभिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootदश + गुण (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘अद्भिः’ इत्यस्य विशेषणम्; द्विगु-समासः (दश गुणाः यस्याः)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः
बाह्यतःfrom outside/externally
बाह्यतः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootबाह्यतस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; देशवाचक-क्रियाविशेषणम् (adverb of place)
अण्डम्the egg
अण्डम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
समावृतम्completely covered
समावृतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-√वृ (वृञ्/वृ धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘अण्डम्’ इत्यस्य विशेषणम्
आपःthe waters
आपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
दशगुणेनby a tenfold measure
दशगुणेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootदश + गुण (प्रातिपदिक; समास)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; प्रमाणवाचक-विशेषणम्; द्विगु-समासः
एवindeed/just
एव:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारणार्थक-निपातः (emphatic particle)
तेजसाby fire/energy (tejas)
तेजसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; करणार्थे
बाह्यतःexternally
बाह्यतः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootबाह्यतस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; देशवाचक-क्रियाविशेषणम्
वृताःcovered
वृताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√वृ (वृञ्/वृ धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘आपः’ इत्यस्य विशेषणम्

Narratorial voice (Purana narrator describing cosmology within the Kurma Purana’s creation account)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

B
Brahmanda
A
Ap (Cosmic Waters)
T
Tejas (Fire element)

FAQs

By describing layered cosmic coverings (water over the egg, fire over water), the verse implies that manifest creation is structured and veiled; the Atman/Ishvara is understood as transcending these elemental enclosures rather than being confined within them.

No direct practice is taught in this verse; however, it supports tattva-viveka (discernment of principles) used in Purāṇic and Yoga traditions—contemplating how the gross elements (bhūtas) successively envelop creation to cultivate detachment and inward inquiry.

The verse is cosmological rather than sectarian: it presents a shared Purāṇic model of elemental emanation and enclosure accepted across Shaiva and Vaishnava readings, aligning with the Kurma Purana’s synthesis by focusing on a common metaphysical framework.