Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 25

Prayāga–Gaṅgā Tīrtha-māhātmya and Rules of Pilgrimage

Yātrā-vidhi

उर्वशीपुलिने रम्ये विपुले हंसपाण्डुरे / परित्यजतियः प्राणान् शृणु तस्यापि यत् फलम्

urvaśīpuline ramye vipule haṃsapāṇḍure / parityajatiyaḥ prāṇān śṛṇu tasyāpi yat phalam

Wer auf dem lieblichen, weiten Ufer der Urvaśī, weiß wie Schwäne, den Lebenshauch hingibt, höre nun die geistige Frucht, die auch ihm zuteilwird.

उर्वशीपुलिनेon the Urvaśī sandbank
उर्वशीपुलिने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउर्वशी + पुलिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः = 'on Urvaśī’s sandbank'
रम्येbeautiful
रम्ये:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; agrees with पुलिने
विपुलेbroad/vast
विपुले:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; agrees with पुलिने
हंसपाण्डुरेswan-white
हंसपाण्डुरे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहंस + पाण्डुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; adjective to पुलिने; तत्पुरुष-भावः = 'pale/white like swans'
परित्यजतिgives up/abandons
परित्यजति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + त्यज् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; relative pronoun
प्राणान्life-breaths; life
प्राणान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), बहुवचनम्
शृणुhear/listen
शृणु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), एकवचनम्
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; particle = 'also/even'
यत्which
यत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; relative pronoun qualifying फलम्
फलम्fruit/result
फलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Sūta (narrator) recounting a Kurma Purana tirtha-mahatmya discourse of the sages

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

U
Urvashi-pulina
P
Prana
H
Hamsa (swan symbolism)

FAQs

It implies that the manner and place of one’s final prāṇa-release can support inward turning toward the Self; the promised “phala” is traditionally linked to purification of mind and readiness for liberation rather than mere external ritual.

The verse points to prāṇa-samyama at life’s end—dying with awareness at a consecrated tirtha—aligned with Purāṇic yoga ethics: remembrance of Īśvara, steadiness of mind, and surrender (īśvara-praṇidhāna) as the prāṇas withdraw.

By framing tirtha-phala within a shared Purāṇic salvation vocabulary (Īśvara, prāṇa, mokṣa), it supports the Kurma Purana’s synthesis where sectarian boundaries soften and sacred places are honored as gateways to the one Supreme Lord.