Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

Devī-tattva, Śakti–Śaktimān doctrine, Kāla–Māyā cosmology, and Māheśvara Yoga instruction

सांख्यानां परमं सांख्यं ब्रह्मविज्ञानमुत्तमम् / संसारार्णवमग्नानां जन्तूनामेकमोचनम्

sāṃkhyānāṃ paramaṃ sāṃkhyaṃ brahmavijñānamuttamam / saṃsārārṇavamagnānāṃ jantūnāmekamocanam

Unter allen Sāṃkhya-Lehren ist das höchste Sāṃkhya die erhabenste Erkenntnis Brahmans; sie allein ist die einzige Befreiung für die Wesen, die im Ozean des Saṃsāra versunken sind.

सांख्यानाम्of the Sāṃkhyas
सांख्यानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसांख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (सम्प्रदाय/मतानुयायी), षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
परमम्supreme
परमम्:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (सांख्यम्)
सांख्यम्Sāṃkhya (doctrine/knowledge)
सांख्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसांख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
ब्रह्मविज्ञानम्knowledge of Brahman
ब्रह्मविज्ञानम्:
Karma (कर्म/Object apposition)
TypeNoun
Rootब्रह्म-विज्ञान (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘ब्रह्मणो विज्ञानम्’ (षष्ठी-तत्पुरुष)
उत्तमम्excellent, highest
उत्तमम्:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (ब्रह्मविज्ञानम्/सांख्यम्)
संसारार्णवमग्नानाम्of those sunk in the ocean of saṃsāra
संसारार्णवमग्नानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeAdjective
Rootसंसार-अर्णव-मग्न (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; ‘संसाररूपे अर्णवे मग्नाः ये’—मग्न (क्त) कृदन्त; समासः मुख्यतः सप्तमी/तत्पुरुष-आधार (संसार-अर्णवे)
जन्तूनाम्of creatures
जन्तूनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
एकमोचनम्the sole liberation
एकमोचनम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootएक-मोचन (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘एकं मोचनम्’ (कर्मधारय)

Lord Kūrma (Vishnu) instructing King Indradyumna in the Ishvara Gita

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

B
Brahman
S
Sāṃkhya
S
Saṃsāra

FAQs

It identifies the highest discriminative wisdom (true Sāṃkhya) with Brahma-vijñāna—direct realization of Brahman/Atman—implying that liberation comes through insight into the one supreme Reality rather than mere analysis of categories.

The verse points to Brahma-vidyā as the liberating core; in the Ishvara Gita context this is pursued through disciplined Yoga—detachment from saṃsāra, contemplative discrimination (viveka), and God-centered practice aligned with Pāśupata-oriented spiritual discipline.

Though not naming them explicitly, it reflects the Kurma Purana’s synthetic stance: the liberating Brahma-vidyā taught by Lord Kūrma is the same supreme truth upheld across Shaiva and Vaishnava streams, emphasizing one moksha-giving Reality beyond sectarian difference.