Shloka 44
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
वायुभूतं पतिं दृष्ट्वा नेच्छति ब्रह्ममन्दिरम् / निर्वेदं परमापन्ना मुनिमेवमभाषत
Transliteration
vāyubhūtaṃ patiṃ dṛṣṭvā necchati brahmamandiram / nirvedaṃ paramāpannā munimevamabhāṣata
Translation
Als sie ihren Gatten als Windgeist erblickte, wollte sie nicht in den Tempel Brahmas gehen. Von tiefster Entsagung ergriffen, sprach sie so zum Weisen.
Word by Word
वायुभूतम्the wind-like (husband)
वायुभूतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवायु + भूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष
पतिम्husband
पतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
इच्छतिdesires, wants
इच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootइष्/इच्छ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
ब्रह्ममन्दिरम्Brahmā’s abode/temple
ब्रह्ममन्दिरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्म + मन्दिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ब्रह्मणः मन्दिरम्)
निर्वेदम्dispassion, despair
निर्वेदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिर्वेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक (state/feeling)
परम्supreme, extreme
परम्:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (agreeing with ‘निर्वेदम्’ understood as state reached: ‘to the highest’)
आपन्नाhaving reached, having fallen into
आपन्ना:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआपद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘आपन्न’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मुनिम्the sage
मुनिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus)
अभाषतspoke
अभाषत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन