Shloka 12
महादेव्याः आविर्भाव-रूपान्तर-विहारवर्णनम्
Manifestation, Forms, and Divine Play of the Mahādevī
Devanagari script
कैलासशिखराकारं गजेन्द्रमधिरुह्य सः / चचाराखिललोकेषु पूज्यमानो ऽखिलैरपि / तं प्रमत्तं विदित्वाथ भवानीपतिख्ययः
Transliteration
kailāsaśikharākāraṃ gajendramadhiruhya saḥ / cacārākhilalokeṣu pūjyamāno 'khilairapi / taṃ pramattaṃ viditvātha bhavānīpatikhyayaḥ
Translation
Auf einen königlichen Elefanten, dem Gipfel des Kailāsa gleich, gestiegen, durchzog er alle Welten, von allen verehrt. Als man ihn dann in übermütiger Trunkenheit erkannte, da (handelte) der als Bhavānīpati bekannte (Śiva) …
Word by Word
कैलासशिखराकारम्peak-of-Kailāsa-shaped
कैलासशिखराकारम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकैलास + शिखर + आकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: कैलासस्य शिखरस्य आकारः इव ‘having the form of Kailāsa’s peak’ (qualifies गजेन्द्रम्)
गजेन्द्रम्the king-elephant
गजेन्द्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगज + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘lord of elephants’
अधिरुह्यhaving mounted
अधिरुह्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootअधि+रुह् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having mounted’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चचारwandered/moved about
चचार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
अखिललोकेषुin all worlds
अखिललोकेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअखिल + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन; कर्मधारय: अखिलाः लोकाः ‘all worlds’
पूज्यमानःbeing worshipped
पूज्यमानः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपूज् (धातु) → पूज्यमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (present passive participle, शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘being worshipped’
अखिलैःby all
अखिलैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; ‘by all’
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
प्रमत्तम्intoxicated/careless
प्रमत्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्र+मद् (धातु) → प्रमत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifies तम्
विदित्वाhaving known
विदित्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having known/realized’
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक (sequencing particle)
भवानीपतिख्ययः(he) famed as Bhavānī’s husband
भवानीपतिख्ययः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभवानी + पति + ख्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (epithet): भवानीपतेः ख्ययः/ख्यः ‘renowned as the husband of Bhavānī’ (text form uncertain: ख्ययः likely for ख्यः/ख्यातः)