Shloka 66
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
तत्तद्योजनसंख्यातमासेषु प्रणमेद्गुरुम् / अतिदूरस्थितः शिष्यो यदेच्छा स्यात्तदा व्रजेत्
Transliteration
tattadyojanasaṃkhyātamāseṣu praṇamedgurum / atidūrasthitaḥ śiṣyo yadecchā syāttadā vrajet
Translation
Entsprechend der Zahl der Yojanas soll der Schüler in den dazugehörigen Monaten dem Guru Ehrerbietung erweisen. Ist der Schüler sehr weit entfernt, so soll er, wann immer der Wunsch entsteht, dann aufbrechen und hingehen.
Word by Word
तत्तत्each respective
तत्तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (पुनरुक्ति) — Pronoun ‘that-that/each’, used distributively
योजनसंख्यातमासेषुin months corresponding to (that many) yojanas
योजनसंख्यातमासेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक) + संख्यात (कृदन्त, ख्या-धातु) + मास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन — Masculine, Locative, Plural; तत्पुरुष: योजनसंख्याताः मासाः (months counted by yojanas)
प्रणमेत्should bow
प्रणमेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनम् (धातु) + प्र- (उपसर्ग)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन — Optative, 3rd person, Singular
गुरुम्to the guru
गुरुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular
अतिदूरस्थितःstaying very far away
अतिदूरस्थितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग) + दूर (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त, स्था-धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular; क्त-प्रत्ययान्त ‘स्थित’; तत्पुरुष: अतिदूरे स्थितः
शिष्यःthe disciple
शिष्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular
यदाwhen
यदा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय — temporal adverb “when”
इच्छाdesire/wish
इच्छा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइच्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Feminine, Nominative, Singular
स्यात्may be/should be
स्यात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन — Optative, 3rd person, Singular
तदाthen
तदा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय — adverb “then”
व्रजेत्should go
व्रजेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootव्रज् (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन — Optative, 3rd person, Singular